Veelgestelde vragen

Wordt uw vraag niet beantwoord? Stel dan uw vraag via het vragenformulier.

CO2 is een kleurloos, reukloos en niet-giftig gas. De concentratie in de atmosfeer is bijna 0,04 %. We ademen het voortdurend in en ademen er nog meer van uit. Voor het leven op aarde is CO2 onontbeerlijk. Maar de groeiende hoeveelheid CO2 in de atmosfeer kan leiden tot opwarming van de aarde.

Pas bij zeer hoge concentraties. Waar sommige gassen al bij minieme concentraties gevaarlijk kunnen zijn, is dat bij kooldioxide niet het geval. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft nagegaan wanneer kooldioxide gevaarlijk begint te worden. De conclusies zijn dat het op basis van een conservatieve aanname waarschijnlijk is dat bij blootstelling gedurende één uur van 5 tot 10 volumeprocent CO2 er geen doden vallen. Bij 10 tot 15 volumeprocent CO2 gedurende één uur is er sprake van ernstig letsel en kunnen er doden vallen. En bij 20 tot 25 volumeprocenten CO2 is de kans op overlijden zeer groot.

Als CO2 ondergronds wordt opgeslagen, komt het niet in een holte terecht maar in 2 tot 3 kilometer diepliggende aardlagen van massief maar poreus gesteente. Daarboven zit een afdichtende laag waar het gas niet doorheen kan. Als CO2 in de bodem wordt opgeslagen, komt het dus niet in de atmosfeer terecht. Dit is gunstig voor het klimaat en het broeikaseffect wordt tegengegaan.

Het klimaat verandert. Dit heeft gevolgen voor de aarde en haar bewoners. De Nederlandse overheid wil de opwarming van de aarde tegengaan en voert daarin een actief beleid. Meer duurzame energie en meer energie-efficiency staan daarbij voorop. Daarnaast is voor de komende decennia ondergrondse opslag van CO2 nodig. Alleen dan kan klimaatverandering worden beperkt.

Een van de eerste stappen is om te beginnen met projecten zoals in Barendrecht. Het uitgangspunt is het CO2 'definitief' op te slaan. Het wordt dus niet opgeslagen met de bedoeling het er te zijner tijd weer uit te halen. CO2-opslag in de diepe ondergrond (2 tot 3 kilometer diep) is relatief nieuw in Nederland. Gebruik van CO2 is wel bekend in bijvoorbeeld de frisdrankenindustrie en tuinbouw. Sinds 1996 wordt buiten Nederland zowel onder land als onder zee CO2 geïnjecteerd.

CO2 wordt 2 tot 3 kilometer diep in de grond opgeslagen in een veld waar miljoenen jaren aardgas heeft gezeten. In al die jaren is er nooit aardgas weggelekt omdat daarboven een gasdichte afdichtende laag zit.

Als het veld met CO2 wordt geïnjecteerd, dan gebeurt dit tot iets onder de originele druk (de druk waaronder het aardgas oorspronkelijk in het veld heeft gezeten, wat tevens nog de druk is in de omliggende lagen) Het gevolg is dat er een lichte onderdruk in het veld blijft in vergelijking met de omgevingsdruk, waardoor het CO2 niet de neiging heeft weg te willen.

Voor Barendrecht is onderzocht wat er – in het hypothetische geval -  zou gebeuren als CO2 toch weg zou lekken uit het gasveld. Het antwoord is dat CO2 zich dan zou verplaatsen naar opzij en naar hoger gelegen lagen en dan vast komt te zitten onder de volgende ondoordringbare laag. Bovendien lost CO2 grotendeels op in het water van lagen waar het doorheen gaat. Omdat er meerdere ondoordringbare lagen zijn, kan het niet bij de oppervlakte komen.

In Nederland wordt CO2 al onder de Noordzee opgeslagen. Ook in het buitenland zijn diverse projecten in uitvoering of voorbereiding. Het bekendste en best onderzochte project is Sleipner in Noorwegen. Daar wordt al sinds 1996 CO2 diep onder de zeebodem opgeslagen. Jaarlijks wordt nauwkeurig gemeten hoe het CO2 zich verspreidt in de ondergrond. Tot nu toe verloopt alles volgens verwachting. Er is dus al veel kennis over veiligheid en techniek.

Bij de afvang, transport en opslag van CO2 wordt gebruik gemaakt van beproefde en veilige technieken zoals reeds vele jaren toegepast in de mijnbouwindustrie. Voortdurend wordt gemeten of het CO2 binnen de pijpleidingen en ondergrondse opslag blijft. Dit gebeurt ook nog enige tijd na afloop van de injectieperiode.

CO2-opslag vindt al op honderden plekken ter wereld plaats op meestal rond de drie kilometer diepte in de diepe ondergrond. In de VS wordt CO2 reeds tientallen jaren geïnjecteerd, met name om oliewinning te verbeteren. En in Noorwegen wordt CO2 definitief onder de zeebodem opgeslagen.

Er zijn genoeg voorbeelden van CO2-opslag in woongebieden, zoals Wasson Denver (Texas) in de Verenigde Staten en een relatief nieuw project nabij Berlijn.

De put, waardoor CO2 is geïnjecteerd, en zijn omgeving worden zorgvuldig afgesloten door het plaatsen van een aantal grote, 100 meter dikke cementpluggen in de put en een pannenkoekvormige cementplug onderaan de put daar waar hij het reservoir binnen gaat. Deze pannenkoekvormige plug wordt groter in diameter dan de oorspronkelijke put waardoor de gasdichtheid van de afdichtende laag weer wordt hersteld.

Vervolgens wordt  voortdurend gemonitored of de gesloten put ook veilig gesloten blijft en er geen drukopbouw plaatsvindt. Dit is de gebruikelijke methode in de olie- en gasindustrie. Als dat kan worden vastgesteld, dan wordt het beheer van veld aan de overheid overgedragen.

Het CO2 wordt afgevangen bij de raffinaderij in Pernis. Dit CO2 komt vrij bij de productie van waterstof. Het wordt op druk gebracht en via een pijpleiding naar de lege aardgasvelden in Barendrecht getransporteerd. Dan wordt het via een put in het reservoir diep in de ondergrond geïnjecteerd.

In Barendrecht zijn er twee velden. Het eerste en kleinste veld (Barendrecht) wordt vanaf 2011 voor een periode van drie jaar gevuld; het tweede en grotere veld (Barendrecht-Ziedewij) vanaf 2015 voor een periode van 25 jaar. In Barendrecht wordt op circa 1.700 meter 0,8 miljoen ton CO2 opgeslagen en in Barendrecht-Ziedewij, op ongeveer 2.700 meter, 9,5 miljoen ton.

Gemeenten Barendrecht, Albrandswaard, Rotterdam, de Provincie Zuid-Holland, DCMR (Milieudienst Rijnmond), de ministeries van Economische Zaken en van VROM, SenterNovem, de Nederlandse Emissieautoriteit, OCAP en Shell. Tevens zijn er diverse wettelijke adviseurs, zoals de Veiligheidsregio en het Staatstoezicht op de Mijnen.

Shell levert het CO2. Het wordt afgevangen bij de raffinaderij in Pernis. OCAP, een joint venture van Volker Wessels en Linde Gas, zorgt voor compressie en transport van het CO2 naar de velden via pijpleidingen die speciaal voor dit project worden aangelegd. Voor het project werd ook een nieuw bedrijf opgericht: Shell CO2 Storage B.V. dat verantwoordelijk is voor de opslag en de monitoring.

Als onderdeel van de klimaatbeheersing en een brede aanpak middels twaalf grootschalige opslagprojecten in de Europese Unie, wil de Nederlandse overheid op korte termijn reeds de eerste  opslagprojecten in Nederland realiseren.

De overheid heeft criteria opgesteld voor de locatie waar CO2 opgeslagen zou kunnen worden. Het moest een locatie op land zijn, er moest zeer zuivere CO2 voorradig zijn en het project moest snel van start kunnen. De velden in Barendrecht voldoen helemaal aan deze criteria: ze zijn geologisch gezien zeer geschikt door de afsluitende lagen en op korte termijn beschikbaar.

Bovendien ligt er in Barendrecht een technische infrastructuur zoals putten voor de aardgaswinning die nu nog plaatsvindt. Die infrastructuur kan deels ook voor de CO2-opslag worden gebruikt.

Een uitgebreide toelichting op de vraag 'Waarom Barendrecht?' kunt u via deze link lezen.

De centrale overheid heeft partijen uitgenodigd om voor haar klimaatbeleid CO2-opslag te realiseren. Shell heeft met andere partijen ingeschreven op deze tender van de overheid om een CO2-project uit te voeren. In november 2008 heeft Shell gunning gekregen van de overheid. Bij dit besluit was ook een onafhankelijke commissie betrokken om de gedegenheid van Shell’s plan te beoordelen.

Om het project uit te voeren, is een MER nodig en moeten er vergunningen worden aangevraagd. Het MER is wettelijk verplicht en beschrijft veiligheidsaspecten en milieueffecten. Het is een hulpmiddel bij besluitvorming, vooral bij vergunningverlening, inspraakmogelijkheden voor belanghebbenden en advies van de onafhankelijke Commissie voor de m.e.r.

Aan het MER werkten diverse partijen mee, met Shell als initiatiefnemer. Shell heeft het MER begin december 2008 bij de provincie Zuid-Holland ingediend, samen met vergunningaanvragen. Het MER heeft van begin februari tot medio maart 2009 ter inzage gelegen. Veel mensen en organisaties hebben gebruik gemaakt van de mogelijkheid een zienswijze op het MER in te dienen bij het bevoegd gezag. De ‘Commissie voor de m.e.r.’ heeft aansluitend een positief (toetsings)advies uitgebracht.

Dit advies vormt dan weer de basis voor het publiceren door diverse overheden van ontwerpvergunningen. Hierop kunnen omwonenden en belangstellenden eveneens reageren. Wanneer dit precies gaat gebeuren, is nog niet bekend; waarschijnlijk in najaar 2009.

Het systeem van milieueffectrapportage staat toe dat gelijktijdig een plan-MER en project-MER worden opgesteld. Voor het plan-MER gedeelte (met name de locatiekeuze) is in het MER ingegaan op de selectiewijze. De Commissie voor de milieueffectrapportage heeft in haar toetsingsadvies aangegeven dat dit inzichtelijk is gebeurd en dat een brede locatieafweging op nationaal niveau, zoals gevraagd in de zienswijzen, niet van de initiatiefnemer gevraagd kan worden.

... of de veiligheid aan te tonen. Is dat terecht? 

De beide velden in Barendrecht zijn tot in groot detail bekend. Bij het begin van de gaswinning, in 1997, zijn modellen gemaakt en gevalideerd op basis van seismisch onderzoek en de resultaten van proefboringen.  Dit is standaardgebruik bij olie- en gasproductie. Tijdens de gasproductie zijn de modellen verder verfijnd. Ze zijn nu zeer gedetailleerd en nauwkeurig. Op vergelijkbare manier zal de injectie van CO2 gemonitord worden. Waar nodig zullen de modellen worden aangepast. Naar onze mening wordt op geen enkele wijze risico genomen die de veiligheid van de opslag in gevaar brengt.

Modellen die de ontsnapping van CO2 uit leidingen of putten beschrijven, zijn voorgeschreven en erkend door de overheid. De modellering van de ondergrond wordt streng gecontroleerd door het Staatstoezicht op de Mijnen. Ze hebben in het verleden hun waarde bewezen en zijn gevalideerd op basis van praktijkervaring en wetenschappelijk onderzoek. Ook hier geldt dat dergelijke modellen steeds verder verfijnd worden naarmate meer informatie beschikbaar komt.

... niet lijdt onder het in geologisch zeer korte tijd het veld eerst wordt leeggehaald en vervolgens weer wordt ‘opgepompt’.

Het leeghalen en weer oppompen van gasvelden gebeurt op honderden plaatsen ter wereld, en zelfs vele malen achtereen. Ondergrondse gasopslagen waarvoor (deels) lege gasvelden worden gebruikt, produceren gas in de winter en in de zomer wordt er weer gas geinjecteerd. Deze herhaalde drukschommelingen hebben niet geleid tot merkbare veranderingen van reservoirkwaliteit. En zelfs al zou de kwaliteit veranderen, heeft dat geen invloed op de bovenliggende afsluitende gesteentelaag. Het CO2 blijft dus veilig opgesloten.

Sinds 1 maart 2009 is  in bepaalde complexe projecten van nationaal belang de RCR van toepassing. Zo ook voor de opslag van CO2. Omdat dit project ‘van rechtswege’ is aangewezen hoeft er geen speciaal besluit te komen van bijvoorbeeld het parlement. Met dit wettelijk instrument kunnen procedures sneller verlopen. Inspraak blijft gewoon bestaan, alleen zijn de beroepstermijnen beperkter omdat de Raad van State sneller een bindende uitspraak doet. De bevoegde instanties behouden hun rol in de vergunningverlening, maar de vergunningen zijn sterker onderling afgestemd. Wel wordt de wijziging van het bestemmingsplan vervangen door het Rijksinpassingsplan.

... voorkeur moet gebeuren in dunbevolkte gebieden. Waarom is er dan voor Barendrecht gekozen?

In de MER- en vergunningenprocedures wordt uitgegaan dat CO2-opslag alleen wordt toegestaan als dit volstrekt veilig is. In Nederland zijn wij ervan overtuigd dat CO2-opslag in lege gasvelden veilig kan, dus ook in Barendrecht. Het AMESCO-rapport geeft voorkeuren, maar geeft daarbij ook aan dat Nederland een dichtbevolkt land is en dat er altijd meervoudig gebruik gemaakt wordt van de beschikbare ruimte en het belangrijkste criterium dus de veiligheid van de opslag is.

Grootschalige opslag van CO2 kan zowel offshore (op zee) als onshore (op land) plaatsvinden. Nederland kent nog geen onshore CO2-projecten maar heeft wel veel onshore opslagpotentieel. Een onshore demonstratieproject  is daarom gewenst. De velden bij Barendrecht lenen zich goed voor CO2-opslag; de structuur van de ondergrond is goed bekend. Er zijn voldoende afsluitende lagen die de CO2 tegenhouden en het is het enig beschikbare (lege) veld op redelijke afstand van de bron (de raffinaderij in Pernis) op dit moment.

Er vindt in Nederland al CO2-opslag plaats op zee (K12, Gaz de France). In het buitenland wordt CO2 al langer op zee en op land in de diepe ondergrond opgeslagen. Hierdoor is er wereldwijd veel ervaring en kennis opgedaan.

In Nederland vindt er, naast het project op de Noordzee, nog geen CO2-opslag in de diepe ondergrond op land plaats terwijl er wel geschikt opslagpotentieel aanwezig is. De technologie is bestaand en beproefd en kan nu ook in Nederland worden ingezet voor CO2-opslag in de diepe ondergrond op land.

In Noord-Nederland is geen (punt)bron aanwezig van (zuivere) CO2 en zijn nog niet veel  gasvelden die nu al vrijwel leeg zijn. Barendrecht is een ideale locatie omdat er zuivere CO2 voorradig is en omdat de raffinaderij in Pernis dicht bij Barendrecht ligt. Daarbij komt dat Barendrecht als klein veld  uitermate geschikt is als demonstratieproject.

In Barendrecht zijn een kleiner veld en een groter veld aanwezig die voor opslag gebruikt kunnen worden. Het kleinere veld kan binnen drie jaar worden gevuld. In deze relatief korte tijd kunnen alle leereffecten gedemonstreerd worden. Bovendien moet het CO2 op druk worden getransporteerd waardoor bij langere afstanden weer meerdere compressoren nodig zijn (met bijbehorend energiegebruik).

Deze locatie is ook op veiligheid getoetst. ‘De Lier’ heeft veel oude putten die al zijn afgesloten. Voor een demonstratieproject is het belangrijk dat alle putten toegankelijk zijn voor monitoring. In ‘De Lier’ is dit niet het geval waardoor het geen geschikte locatie is voor een demonstratieproject. Een deel van de locaties waar deze putten zich bevonden, is weer in gebruik en daarom niet meer toegankelijk. Dit betekent dat deze locatie niet voldoet aan de eisen die nodig zijn om de veiligheid van CO2-opslag te garanderen.

Burgers hebben hun zienswijze kunnen indienen op de MER Startnotitie, begin 2008, en op het MER zelf, begin 2009. Die inspraak wordt ook gegeven na de publicatie van de ontwerpvergunningen en tijdens het beroep ten aanzien van de definitieve vergunningen.

Het Ministerie van Economische Zaken is het verantwoordelijke bevoegd gezag voor mijnbouw en voor dit project de bovengrondse deel van CO2-opslag; de provincie Zuid-Holland vanuit een afvalstoffenperspectief voor het ondergrondse gedeelte (de opslag). De m.e.r.- en vergunningenprocedures zijn samengevoegd en de provincie is als eerste verantwoordelijk voor het doorlopen hiervan.

CO2 wordt afgevangen, getransporteerd, geïnjecteerd en opgeslagen. Shell Pernis zorgt voor de afvang, OCAP voor het transport en Shell CO2 Storage B.V voor de injectie en opslag. Enige tijd na het verloop van het opslagproject, neemt de overheid de verantwoordelijkheid over.

De overheid vindt het belangrijk dat er verstandige beslissingen worden genomen in het klimaatbeleid. De aarde raakt steeds meer opgewarmd omdat er teveel en steeds meer CO2 wordt uitgestoten. Dit is een continuerend proces en de noodzaak tot het nemen van maatregelen wordt daarmee steeds groter.  Sterke inzet op duurzame energie en verdere energie-efficiëncy is niet meer genoeg, opslag in de diepe ondergrond is de komende decennia hard nodig. De kennis en ervaring – zowel in Nederland als wereldwijd – is zodanig groot dat de tijd nu rijp is om op veilige wijze aan CO2-opslagprojecten in Nederland te beginnen.

Daarnaast zijn de Nederlandse gasvelden zeer geschikt voor CO2-opslag omdat ze bewezen gasdicht zijn. Bovendien is nu het moment om naar de nabije toekomst te kijken: als de gasvelden zijn uitgeproduceerd, wat de komende jaren gaat gebeuren, kan er goed van de aanwezige infrastructuur zoals putten en pijpleidingen, gebruik gemaakt worden. Is deze infrastructuur eenmaal opgeruimd, dan wordt het vele malen kostbaarder om ze opnieuw aan te leggen.

Ten slotte wordt er met een kleinschalig project als in Barendrecht veel kennis en ervaring opgedaan met CO2-opslag, met name op het gebied van juridische vormgeving, maatschappelijk acceptatie en opname in het Europese emissiehandelssysteem. Mensen kunnen op zo’n manier ook wennen aan het idee en de voordelen van CO2-opslag. Bovendien maakt Nederland efficiënt gebruik van haar mogelijkheden (de lege gasvelden) en verbetert haar kennispositie ten aanzien van CO2-opslag.

De tender gaat uit van een CO2-opslag van minimaal 2 miljoen ton in 10 jaar tijd. Het Barendrecht-veld is niet groot genoeg voor 2 miljoen ton CO2, dus is een tweede veld nodig. Het Barendrecht-Ziedewij-veld is wel groot genoeg, maar hier wordt nog enkele jaren gas gewonnen. Daarom twee fases en twee velden.

CO2 in de diepe ondergrond is niet schadelijk voor grondwater. Grondwater bevindt zich op 50 – 100 meter onder het maaiveld. CO2 wordt echter veel dieper opgeslagen, namelijk vanaf 1.700 meter. De meeste gasvelden in Nederland bevinden zich op zo’n 3 kilometer diepte. In de ondergrond zitten natuurlijke afsluitende lagen die het CO2 tegenhouden. De lagen hielden ook aardgas tegen dat miljoenen jaren in de grond heeft gezeten.

Het AMESCO-rapport bevestigt dit. Daarin staat wat het effect kan zijn van meer CO2 in grondwater en drinkwater in het geval er toch lekkage uit de opslag plaatsvindt. Over het algemeen geldt dat het grondwater wordt gezuiverd voordat het als drinkwater beschikbaar komt. Indien meer CO2 in het grondwater voor komt, hetgeen niet wordt voorzien, zal de zuivering hierop aangepast moeten worden. Dit is technisch niet erg ingewikkeld maar het kan wellicht tot enige verhoging van kosten leiden.

Wat betreft Barendrecht geldt dat er geen drinkwaterwinningsgebieden in de directe omgeving zijn.

Er is wereldwijd al veel onderzoek gedaan naar risico’s. Ook risico’s van CO2-opslag in Barendrecht zijn uitgebreid bestudeerd door Shell en onafhankelijke onderzoekers en wettelijke adviseurs. Het AMESCO-rapport beschrijft de risico’s in het algemeen en het Milieu Effect Rapport (MER) voor het Barendrecht-project maakt de risico’s voor dit concrete project inzichtelijk. Uit dit rapport blijkt duidelijk dat zich in het risico voor omwonenden geen knelpunten voordoen. De risico’s zijn niet veel anders dan de risico’s tijdens de gaswinning.

De effecten op de veiligheid van omwonenden en op het gebied van geluid, verkeer en andere milieuaspecten liggen binnen de acceptatiegrenzen van de overheid. Zowel nu reeds, tijdens de gaswinning, als tijdens de CO2-opslag en na beëindiging van het project.

In de Wet Milieubeheervergunningen staan geluidsvoorschriften. Shell is hieraan gehouden. Waar meer geluid vrijkomt, valt dit zo goed als weg bij de aanwezige geluidsbronnen als bedrijven en de snelweg. Het geluidsniveau – op de locaties – zal niet boven de huidige geluidsvoorschriften komen.

Allereerst over bodemdaling en bodemstijging.

Bodemdaling
Aardgaswinning kan enige bodemdaling tot gevolg hebben. Als aardgas wordt gewonnen, wordt het gesteente in het reservoir enigszins in elkaar gedrukt. Dit is een normaal proces.Bodemdaling als gevolg van aardgaswinning heeft aan de oppervlakte de vorm van een grote platte schotel. Het diepste punt zit in het hart van de schotel. De jarenlange gaswinning in Barendrecht heeft geleid tot een minimale bodemdaling. Als de velden leeg zijn, wordt een totale bodemdaling verwacht van circa 2 centimeter [in het hart van de schotel]. Bodemdaling gebeurt heel geleidelijk en er kan geen schade ontstaan aan huizen, andere gebouwen en tuinen.

Jarenlange monitoring laat zien dat er in de afdichtende laag boven het reservoir geen scheuren ontstaan.

Bodemstijging
Door CO2-opslag kan de bodem, waar die eerst was gedaald, weer opnieuw gaan stijgen. Uit de ervaringen met ondergrondse gasopslag is bekend dat dit maximaal 80% van de eerder ontstane bodemdaling zal zijn. In Barendrecht betekent dat ongeveer 1,5 centimeter in het hart van de schotel.

In Noord-Nederland (maar niet in Zuid-Holland) heeft de winning van aardgas  geleid tot plotselinge bewegingen in de diepe ondergrond. Aan het aardoppervlakte waren soms trillingen voelbaar. In dit geval beweegt de bodem langs bestaande breuken in de ondergrond. Er ontstaan geen nieuwe breuken.
Het KNMI heeft nooit eerder aardbevingen geregistreerd in dit gebied; geen natuurlijke aardbevingen (zoals in Zuid-Limburg) en geen aardbevingen als gevolg van aardgaswinning. TNO en het KNMI hebben met verschillende methodes vastgesteld dat dit ook niet valt te verwachten. Dat wordt niet anders als er CO2 zal worden geïnjecteerd.

Alleen hoge concentraties CO2 in de lucht kunnen gevaar opleveren. Dit zou alleen kunnen via een lekkage vanuit de put of uit de pijpleiding Bij zo’n lekkage zou de CO2 dan nog steeds 2 tot 3 kilometer via een put naar boven moeten stromen, dan wel gedurende lange tijd onopgemerkt uit de pijpleiding of put moeten lekken, om in de atmosfeer terecht te komen. Gevoelige meetapparatuur moet zorgen dat ook kleine lekken zich niet langdurig en ongemerkt kunnen voordoen.

Grotere lekkages zullen snel worden opgemerkt door niet alleen de meetapparatuur, maar ook door het lawaai waarmee ze gepaard gaan, plus de vorming van zichtbare condenswolken en ijsvorming nabij de plaats van het lek. De pijpleiding is voorzien van afsluiters die de leiding direct afsluiten als zich een grote lekkage voordoet. Gevoelige meetinstrumenten merken zo’n lek op en laten de afsluiters dichtgaan.

Alleen indien het langdurig absoluut windstil is, zou CO2 zich kunnen ophopen. Berekeningen laten zien dat een eventuele grote ontsnapping van CO2 zich alsnog snel mengt met de lucht. Het is onmogelijk dat levensgevaarlijke concentraties in de buurt van woningen en gebouwen komen.

Er is bewust voor gekozen om conform het Nederlandse beleid van ‘bundeling’ alle leidingen in één bestaand tracé te leggen. Dit heet een buisleidingstraat. De leidingen komen niet overal verspreid te liggen. Inspecteren van de leidingen wordt ook makkelijker. Voor elke leiding wordt een risicocontour gemaakt. Dit geeft aan tot welke afstand er geen bebouwing mag zijn.

Met buisleidingstraten is al dertig jaar ervaring. Er hebben zich nooit incidenten van enige betekenis voorgedaan. Kijk voor meer informatie op www.buisleidingenstraat.nl - opent in een nieuw venster

Schade als gevolg van uitvoering van het CO2-opslagproject zou op verschillende manieren kunnen optreden. Te denken valt aan zaaks- of vermogensschade (bijv. waardevermindering van onroerend goed), gezondheidsschade, bodembeweging, milieuschade of klimaatschade.

Voor al deze vormen zijn wettelijke verhaalsinstrumenten beschikbaar. Voor iedere vorm van schade geldt wel dat het een aantoonbare schade moet betreffen en dat er op zijn minst een oorzakelijk verband bestaat tussen schade en activiteit. Enkele voorbeelden zijn:

Burgerlijk Wetboek
Het Burgerlijk Wetboek geeft meerdere grondslagen voor schadevergoeding. De meest aansprekende zijn de onrechtmatige daad en de risicoaansprakelijkheid van de gebruiker van ondergronds werken voor schade ontstaan door dat werk. Eenieder die op basis van het BW recht meent te hebben op vergoeding van de door hem of haar geleden schade, kan de door de wet aangeduide aansprakelijke persoon of organisatie aansprakelijk stellen via een brief.

Mijnbouwwetgeving
Wanneer een particulier schade ondervindt door bodembeweging (stijging of trilling) dient zij de mijnbouwmaatschappij aansprakelijk te stellen. Dit is vastgelegd  in de hoofdstukken 6 en 9 van de Mijnbouwwet waarin de basis is gelegd voor de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) en het Waarborgfonds Mijnbouwschade. De Tcbb kan om hulp worden gevraagd in geval overleg met de mijnbouwmaatschappij niet tot een oplossing leidt. De Tcbb zal na informatie-inwinning tot een definitief, bindend advies komen. Het Waarborgfonds kan vooruitlopend op een definitieve afhandeling een voorschot op de geleden schade uitkeren.

Milieuschade
In geval van (dreigende) milieuschade kan een verzoek tot bestuurlijke handhaving worden gedaan op basis van Titel 17.2 van de Wet milieubeheer (Wm). Dit is bijvoorbeeld van toepassing wanneer bodem en/of grondwater verontreinigd dreigt te raken met afvalstoffen.

Klimaatschade
Schade die ontstaat aan het klimaat door weglekken van CO2 uit pijpleiding of reservoir wordt naar het huidige inzicht verhaald via het emissiehandelssysteem. Elke ton CO2 die op deze wijze weglekt naar de atmosfeer, wordt beboet met het moeten inleveren van een emissierecht, in feite dus een geldbedrag.

Waardevermindering onroerend goed
Op verzoek van de gemeente Barendrecht heeft de onafhankelijke organisatie SOAZ (Stichting Adviesbureau Onroerende Zaken) een onderzoek gedaan naar de woningtransacties sinds begin 2008 in de omgeving van de opslaglocaties. Daaruit bleek dat er geen afwijkingen in huizenprijzen zijn geconstateerd in vergelijking met de algemene marktontwikkeling. Dat is uiteraard geen voorspellende factor voor de toekomst.
De rijksoverheid en Shell onderzoeken nu of er verdere garanties kunnen worden gegeven voor waardeverlies dat niet rechtstreeks aan het CO2-opslagproject is toe te schrijven.