{"organism":"Page","children":[{"organism":"Container.Raw","children":[{"organism":"Metadata","model":{"title":"Onheilsprofeten in energietransitie: de kolenkwestie","text":"\u003Cp\u003EZorgen om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen zijn niet nieuw. Al in de achttiende eeuw waarschuwde een Britse mijnbouwkundige dat de voorraad steenkool vroeg of laat uitgeput zou raken. Zeventig jaar geleden ontwikkelde Shell-geofysicus King Hubbert een model waarmee hij kon voorspellen wanneer de productie van aardolie haar piek zou bereiken. De onheilsprofeten van toen hielden geen rekening met de ontdekking van nieuwe voorraden en nieuwe winningsmethoden, maar helemaal ongelijk hadden ze niet.\u003C/p\u003E\r\n","links":[{"name":"Lees over de kolenkwestie","value":"https://www.shell.nl/over-ons/nieuws/shell-venster-2026/de-kolenkwestie.html"}],"image":{"src":"https://www.shell.nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/_jcr_content/root/metadata.shellimg.jpeg/1778742396404/netherlands-venster2604-kolenkwestie-murtoncolliery-seaham-johnwilsoncarmichael-ycba-169.jpeg","alt":"De Murton-kolenmijn in noordoost Engeland, 1843 (Beeld: John Wilson Carmichael / Yale Center for British Art / Paul Mellon Collection)","width":3000,"height":1687},"date":"2026-05-14T07:07:00.000Z"},"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/metadata"},{"organism":"ContentOwner","model":{},"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/contentowner"},{"organism":"Container.Header","children":[{"organism":"Container.Raw","ref":"https://www.shell.nl/about-us/_jcr_content/root/header/inherited.model.json","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/header/inherited","model":{}},{"organism":"Breadcrumb","model":{"links":[{"name":"Home","value":"https://www.shell.nl/"},{"name":"Over ons","value":"https://www.shell.nl/over-ons.html"},{"name":"Nieuws","value":"https://www.shell.nl/over-ons/nieuws.html"},{"name":"Shell Venster 2026","value":"https://www.shell.nl/over-ons/nieuws/shell-venster-2026.html"},{"name":"Onheilsprofeten in energietransitie: de kolenkwestie","value":"https://www.shell.nl/over-ons/nieuws/shell-venster-2026/de-kolenkwestie.html"}]},"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/header/breadcrumb"}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/header","model":{}},{"organism":"Container.Main","children":[{"organism":"Container.Section","children":[{"organism":"PageHeader.Date","color":"inherited","model":{"title":"Onheilsprofeten in energietransitie: de kolenkwestie","text":"\u003Cp\u003EZorgen om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen zijn niet nieuw. Al in de achttiende eeuw waarschuwde een Britse mijnbouwkundige dat de voorraad steenkool vroeg of laat uitgeput zou raken. Zeventig jaar geleden ontwikkelde Shell-geofysicus King Hubbert een model waarmee hij kon voorspellen wanneer de productie van aardolie haar piek zou bereiken. De onheilsprofeten van toen hielden geen rekening met de ontdekking van nieuwe voorraden en nieuwe winningsmethoden, maar helemaal ongelijk hadden ze niet.\u003C/p\u003E\r\n","image":{"src":"https://www.shell.nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/_jcr_content/root/main/section/page_header.shellimg.jpeg/1778738651088/netherlands-venster2604-kolenkwestie-murtoncolliery-seaham-johnwilsoncarmichael-ycba-169.jpeg","alt":"De Murton-kolenmijn in noordoost Engeland, 1843 (Beeld: John Wilson Carmichael / Yale Center for British Art / Paul Mellon Collection)","width":3000,"height":1687},"date":"2026-05-14T07:07:00.000Z"},"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/page_header"},{"organism":"Author.Info","color":"inherited","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/author","model":{"text":"\u003Cp\u003E\u003Cb\u003ETekst:\u003C/b\u003E Fanta Voogd.\u003Cbr\u003E\r\n\u003Cb\u003EBeeld:\u003C/b\u003E John Wilson Carmichael (Yale Center for British Art / Paul Mellon Collection), Kryn Taconis/Anefo (Nationaal Archief), Fritz Tolentin, Mat Zwart Fotografie, University of Manchester Libraries\u003C/p\u003E\r\n","links":[{}],"image":{"src":"https://www.shell.nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/_jcr_content/root/main/section/author.shellimg.jpeg/1778740049714/netherlands-venster2604-kolenkwestie-murtoncolliery-seaham-johnwilsoncarmichael-ycba-169.jpeg","caption":"De Murton-kolenmijn in noordoost Engeland, 1843","alt":"De Murton-kolenmijn in noordoost Engeland, 1843 (Beeld: John Wilson Carmichael / Yale Center for British Art / Paul Mellon Collection)","width":3000,"height":1687}}},{"organism":"Container","colspan":8,"children":[{"organism":"PromoSimple","color":"brand1-solid","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple/promo","model":{"title":"In dit verhaal:","links":[{"name":"Van onuitputtelijke bron naar debat over opraken kolenreservers","value":"#kolenreserves","icon":"/content/dam/shell/icons/global/navigation/arrow-down-circle.svg"},{"name":"Aardwarmte, wind en zon als alternatief, vanwege bedreiging voor economische macht","value":"#macht","icon":"/content/dam/shell/icons/global/navigation/arrow-down-circle.svg"},{"name":"Shells geofysicus Marion King Hubert voorspelde een vroeger einde aan de olievoorraden","value":"#olievoorraden","icon":"/content/dam/shell/icons/global/navigation/arrow-down-circle.svg"},{"name":"Britse premier Peel pleitte in 1834 al vurig voor energiebesparing","value":"#energiebesparing","icon":"/content/dam/shell/icons/global/navigation/arrow-down-circle.svg"},{"name":"Langetermijnvisie fossiele brandstoffen en klimaat","value":"#visie","icon":"/content/dam/shell/icons/global/navigation/arrow-down-circle.svg"},{"name":"Wat is het Jevons-effect?","value":"#jevons","icon":"/content/dam/shell/icons/global/navigation/arrow-down-circle.svg"}]}},{"organism":"PromoSimple.Text","color":"inherited","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple/text","model":{"text":"\u003Cp\u003E\u003Cb\u003EHet rapport \u003Ca title=\"Meer over Grenzen aan de groei\" aria-label=\"Meer over Grenzen aan de groei\" href=\"https://historiek.net/club-van-rome-grenzen-aan-de-groei-1972/80577/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"\u003E\u003Ci\u003EGrenzen aan de Groei\u003C/i\u003E van de Club van Rome\u003C/a\u003E veroorzaakte in 1972 een schok met zijn waarschuwingen tegen milieuverontreiniging\u003C/b\u003E, overbevolking en uitputting van natuurlijke hulpbronnen. Het was een brute verstoring van het heersende optimisme. Een spaak in het wiel van de vooruitgang en de doctrine van economische groei. Maar in werkelijkheid is het besef dat de voorraad fossiele brandstoffen eens uitgeput raakt zo oud als de Industriële Revolutie.\u003C/p\u003E\r\n\u003Ch2\u003E\u003Cb\u003E\u003Ca id=\"kolenreserves\"\u003E\u003C/a\u003E“Onuitputtelijke” bronnen\u003C/b\u003E\u003C/h2\u003E\r\n\u003Cp\u003EJohn Williams, een mijnbouwkundige uit Wales, constateerde in 1789 dat ‘de meerderheid van de inwoners van Groot-Brittannië gelooft dat onze kolenmijnen onuitputtelijk zijn’. In zijn boek \u003Ci\u003EThe Natural History of the Mineral Kingdom\u003C/i\u003E waarschuwde hij dat Groot-Brittannië in tachtig jaar tijd de helft van zijn totale kolenvoorraad had verstookt.\u003C/p\u003E\r\n\u003Cp\u003EAls reactie op ‘angstvallige geesten’ als John Williams kwam mijnondernemer \u003Cb\u003EHenry Grey Macnab\u003C/b\u003E met zijn eigen schatting van de omvang van de Britse steenkoolvoorraad. Ook hij maakte een berekening uit de losse pols, maar was preciezer. \u003Cb\u003EGroot-Brittannië had nog voor 1200 jaar steenkolen en pas in het jaar 2300 zou de top van de kolenproductie worden bereikt.\u003C/b\u003E\u003C/p\u003E\r\n\u003Ch2\u003E\u003Cb\u003E1913: getob over voorraden\u003C/b\u003E\u003C/h2\u003E\r\n\u003Cp\u003EGedurende de negentiende eeuw zou het debat over het opraken van de kolenreserves telkens oplaaien. Daarin namen de Britse liberalen een optimistisch \u003Ca title=\"Meer over laissez-faire\" aria-label=\"Meer over laissez-faire\" href=\"https://nl.wikipedia.org/wiki/Laisser-faire\"\u003E\u003Ci\u003Elaissez-faire\u003C/i\u003E-standpunt\u003C/a\u003E in, terwijl de conservatieven bang waren voor een enorme toename van de vraag naar kolen, stijgende prijzen en uiteindelijk aantasting van de superieure Britse concurrentiepositie.\u003C/p\u003E\r\n\u003Cp\u003EHet getob over de omvang van de steenkoolvoorraad bereikte zijn hoogtepunt met het boek \u003Ci\u003EThe Coal Question\u003C/i\u003E (1865) van econoom \u003Cb\u003EWilliam Stanley Jevons\u003C/b\u003E (1835-1882). Hij \u003Cb\u003Evoorzag dat met de almaar groeiende vraag de voorraad kolen amper genoeg was voor de komende honderd jaar\u003C/b\u003E. \u003C/p\u003E\r\n"}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple","model":{}},{"organism":"Container","colspan":4,"children":[{"organism":"PromoSimple","color":"brand1-subtle","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_207748921/promo","model":{"title":"Lees ook de serie Geschiedenis van de toekomst","text":"\u003Cp\u003E\"De kolenkwestie\" is een eerste in een nieuwe serie verhalen van Fanta Voogd. Je kent hem wellicht van zijn serie Geschiedenis van de toekomst.\u003C/p\u003E\r\n","links":[{"name":"Ga naar Geschiedenis van de toekomst","value":"https://www.shell.nl/over-ons/nieuws/venster/venster-specials.html#geschiedenistoekomst"}],"image":{"src":"https://www.shell.nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/_jcr_content/root/main/section/simple_207748921/promo.shellimg.png/1778741359016/netherlands-venster2601-self-driving-car-family-boardgame-city-567716-adobefirefly-169.png","alt":"Een auto in een Europese stad, iedereen aan boord speelt een gezelschapssspel (AI-gegenereerd beeld met Adobe Firefly)","width":2304,"height":1296}}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_207748921","model":{}},{"organism":"StandaloneAsset","color":"inherited","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/standalone_asset","model":{"image":{"src":"https://www.shell.nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/_jcr_content/root/main/section/standalone_asset.shellimg.jpeg/1778738724221/netherlands-venster2604-kolenmijnenlimburg-901-1070-anefo-nationaalarchief-169.jpeg","caption":"Een mijnwerker aan het werk in een van de Limburgse kolenmijnen, 21 november 1945","alt":"Een mijnwerker aan het werk in een van de Limburgse kolenmijnen, 21 november 1945 (Foto: Kryn Taconis / Anefo / Nationaal Archief)","width":2868,"height":1613}}},{"organism":"Container","colspan":8,"children":[{"organism":"PromoSimple.Text","color":"inherited","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_1670803876/text","model":{"text":"\u003Cp\u003E“Ik moet het pijnlijke feit benadrukken dat bij dit groeitempo ons kolenverbruik spoedig de totale voorraad zal evenaren. Met de toenemende diepte waarop en moeite waarmee de kolen moeten worden gewonnen, zullen we stuiten op een vage, maar onontkoombare grens, die onze vooruitgang tot stilstand zal brengen”, aldus Jevons.\u003C/p\u003E\r\n\u003Cp\u003EMet de steeds hogere kosten voor de winning van de resterende kolen zou het Verenigd Koninkrijk zijn gunstige concurrentiepositie dus al veel eerder verliezen. \u003Cb\u003EJevons voorspelde correct dat het hoogtepunt van de Britse kolenproductie nabij was. De Britse kolenwinning zou inderdaad al in 1913 pieken.\u003C/b\u003E\u003C/p\u003E\r\n\u003Ch2\u003E\u003Cb\u003E\u003Ca id=\"macht\"\u003E\u003C/a\u003EBedreiging voor economische hegemonie\u003C/b\u003E\u003C/h2\u003E\r\n\u003Cp\u003E\u003Cb\u003EJevons zag al wel de mogelijkheden van energiebronnen als aardwarmte, wind, getijstroom en de zon\u003C/b\u003E, maar beschouwde die — als ze ooit al van belang zouden worden — vooral als een \u003Cb\u003Ebedreiging van de Britse economische hegemonie\u003C/b\u003E.\u003C/p\u003E\r\n\u003Cp\u003EVan bezorgdheid over het milieu was bij Victoriaanse pessimisten als Jevons nog geen sprake. Die eer komt toe aan Friedrich Engels en Karl Marx. Zij hadden er al wel oog voor dat het productieproces schadelijk kan zijn voor de natuur. In een brief aan Marx (1882) typeerde Engels de mens treffend als ‘een verspiller van zonnehitte uit het verleden’.\u003C/p\u003E\r\n\u003Cp\u003E\u003Ca id=\"olievoorraden\"\u003E\u003C/a\u003EDe twintigste eeuw had haar eigen onheilsprofeten. De Texaanse geofysicus Marion King Hubbert (1903-1989) werkte bij het Shell-onderzoekscentrum in Houston en ontwikkelde daar de \u003Ci\u003E\u003Cb\u003EHubbert Peak Theory\u003C/b\u003E. D\u003C/i\u003Eaarmee kon het verloop van de olieproductie worden voorspeld, voor een regio, een land of de hele wereld.\u003C/p\u003E\r\n\u003Cp\u003E\u003Cb\u003EIn 1956 voorzag Hubbert dat de olieproductie in de VS rond 1970 zijn hoogtepunt zou bereiken om daarna te dalen. Pas nadat begin jaren zeventig bleek dat hij (voorlopig) gelijk had gekregen, werd zijn theorie serieus genomen\u003C/b\u003E. In het rapport \u003Ci\u003EGrenzen aan de Groei\u003C/i\u003E voorspelde de Club van Rome in 1972 dat de bestaande oliereserves – als er geen nieuwe olievelden zouden worden ontdekt – in 1992 uitgeput zouden zijn.\u003C/p\u003E\r\n"}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_1670803876","model":{}},{"organism":"Container","colspan":4,"children":[{"organism":"Quote.Small","color":"inherited","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_1259903106/quote","model":{"title":"circa 1880","text":"\u003Cp\u003EVan bezorgdheid over het milieu was bij Victoriaanse pessimisten geen sprake\u003C/p\u003E\r\n"}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_1259903106","model":{}},{"organism":"StandaloneAsset","color":"inherited","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/standalone_asset_cop","model":{"image":{"src":"https://www.shell.nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/_jcr_content/root/main/section/standalone_asset_cop.shellimg.jpeg/1778739613845/netherlands-venster2604-groundbirch-canada2022-fritztolentino-169.jpeg","caption":"Nieuwe wintechnieken olie en gas zaten niet in de berekeningen van het einde van voorraden. Hier de Shell-schaliegasproductie in Groudbirch, Fort St. John, British Colombia, zomer 2022","alt":"Nieuwe wintechnieken olie en gas zaten niet in de berekeningen van het einde van voorraden. Hier de Shell-schaliegasproductie in Groudbirch, Fort St. John, British Colombia, zomer 2022 (Foto: Fritz Tolentin))","width":3000,"height":1687}}},{"organism":"Container","colspan":8,"children":[{"organism":"PromoSimple.Text","color":"inherited","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_1841107152/text","model":{"text":"\u003Ch2\u003E\u003Cb\u003ERentmeester\u003C/b\u003E\u003C/h2\u003E\r\n\u003Cp\u003E\u003Cb\u003EIn de negentiende eeuw had niemand kunnen zien aankomen dat aardolie en aardgas in de twintigste eeuw zouden uitgroeien tot de belangrijkste brandstoffen. \u003C/b\u003EDe pessimisten, zowel in de negentiende als in de twintigste eeuw, hielden bovendien onvoldoende rekening met de voortdurende ontdekking van nieuwe voorraden kolen, olie en gas, de technische verfijning van de exploratie- en winningsmethoden, en de gesmeerde werking van de internationale handel in brandstoffen.\u003C/p\u003E\r\n\u003Cp\u003E\u003Ca id=\"energiebesparing\"\u003E\u003C/a\u003EToch is niet zonder meer te stellen dat de optimisten het historische gelijk aan hun kant hebben. De negentiende-eeuwse pessimisten waren voorzichtige profeten. De conservatieve Britse premier Sir Robert Peel (1788-1850) liet zich leiden door deskundigen die verwachtten dat de reserves over vier- à vijfhonderd jaar zouden zijn uitgeput en dat er eerder al schaarste zou optreden. Niet bepaald een overdreven apocalyptisch visioen.\u003C/p\u003E\r\n\u003Cp\u003E\u003Cb\u003EPeel hield in 1834 een vurig pleidooi voor een verhoogd exporttarief ter bevordering van een spaarzame omgang met de Britse koolvoorraden.\u003C/b\u003E Uiteindelijk moest hij zijn voorstel intrekken vanwege het heersende liberale klimaat, maar met de inzichten van nu was hij zijn tijd ver vooruit. \u003Cb\u003EHet was de eerste keer dan een leidende politicus de voorraad minerale brandstof tot een regeringskwestie maakte. \u003C/b\u003EJe zou het kunnen beschouwen als een eerste aanzet tot energiebeleid.\u003C/p\u003E\r\n"}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_1841107152","model":{}},{"organism":"Container","colspan":4,"children":[{"organism":"Quote.Small","color":"inherited","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_1565185468/quote_copy","model":{"title":"1834","text":"\u003Cp\u003EMet zijn pleidooi voor spaarzame omgang met energievoorraden was de Britse premier Sir Robert Peel zijn tijd ver vooruit\u003C/p\u003E\r\n"}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_1565185468","model":{}},{"organism":"StandaloneAsset","color":"inherited","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/standalone_asset_cop_1534638324","model":{"image":{"src":"https://www.shell.nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/_jcr_content/root/main/section/standalone_asset_cop_1534638324.shellimg.png/1778740031802/netherlands-ecowende-260409-hkw-vibrojet-installation1-matzwartfotografie.png","caption":"Dreigende verstoring van het klimaat en geopolitieke redenen hebben sinds de jaren 70 een boost gegeven aan alternatieve energiebronnen. Hier de plaatsing van een monopilaar voor Hollandse Kust West, het nieuwste windpark van Shell en partners (joint venture Ecowende) in aanbouw voor de Nederlandse kust","alt":"Dreigende verstoring van het klimaat en geopolitieke redenen hebben sinds de jaren 70 een boost gegeven aan alternatieve energiebronnen. Hier de plaatsing van een monopilaar voor Hollandse Kust West, het nieuwste windpark van Shell en partners (joint venture Ecowende) in aanbouw voor de Nederlandse kust (Foto: Mat Zwart Fotografie)","width":1729,"height":1158}}},{"organism":"Container","colspan":8,"children":[{"organism":"PromoSimple.Text","color":"inherited","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_1271357768/text","model":{"text":"\u003Ch2\u003E\u003Cb\u003E\u003Ca id=\"visie\"\u003E\u003C/a\u003EEnergietransitie\u003C/b\u003E\u003C/h2\u003E\r\n\u003Cp\u003E\u003Cb\u003EWereldwijd is een meerderheid van de machthebbers, ingenieurs en ondernemers er inmiddels van doordrongen dat de omgang met fossiele brandstoffen een langetermijnvisie behoeft. \u003C/b\u003ENiet langer in de eerste plaats vanwege de dreigende uitputting van die natuurlijke hulpbronnen, maar omdat de \u003Cb\u003Everstoring van het klimaat als gevolg van menselijk handelen \u003C/b\u003Evolgens een overweldigende meerderheid van de klimaatwetenschappers een feit is.\u003C/p\u003E\r\n\u003Cp\u003EHoewel de meningen verschillen over de snelheid waarmee en de weg waarlangs CO\u003Csub\u003E2\u003C/sub\u003E-uitstoot moet worden teruggedrongen, zit de mensheid midden in een historische omslag. De onheilsprofeten van gisteren zijn de vooruitgangsgelovigen van vandaag. Ze zien in de energietransitie zelfs een manier om de economie aan te jagen. Het lijdt geen twijfel dat de \u003Ci\u003Ewinning mood\u003C/i\u003E de kans op succes vergroot.\u003Ca id=\"jevons\"\u003E\u003C/a\u003E\u003C/p\u003E\r\n"}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_1271357768","model":{}},{"organism":"Container","colspan":4,"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section/simple_492694838","model":{}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section","model":{}},{"organism":"Container.Section","color":"brand1-solid","children":[{"organism":"StandaloneAsset","color":"inherited","colspan":4,"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section_1975958279/standalone_asset","model":{"image":{"src":"https://www.shell.nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/_jcr_content/root/main/section_1975958279/standalone_asset.shellimg.png/1778740366883/netherlands-venster2604-kolenkwestie-william-stanley-jevons-portrait-unimanchester-pd-169.png","caption":"Portret van William Stanley Jevons (1835-1882)","alt":"Portret van William Stanley Jevons (1835-1882) (Foto: University of Manchester Libraries)","width":2146,"height":1208}}},{"organism":"PromoSimple.Text","color":"inherited","colspan":4,"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section_1975958279/text_copy","model":{"text":"\u003Cp\u003EDe Brit William Jevons heeft zijn bestendige bekendheid als econoom te danken aan de opmerkelijk paradox die hij heeft beschreven in zijn boek \u003Ci\u003EThe Coal Question\u003C/i\u003E (1865), hetzelfde boek waarin hij zijn sombere voorspelling deed over de eindige voorraad steenkool.\u003C/p\u003E\r\n\u003Cp\u003E\u003Cb\u003ETechnologische verbeteringen die leiden tot een efficiëntere inzet van steenkool, hebben niet minder maar juist meer verbruik tot gevolg, constateerde Jevons.\u003C/b\u003E Die verhoogde doeltrefffendheid zorgde voor lagere productiekosten, waardoor industriëlen in Jevons tijd steeds meer stoommachines in gebruik namen. \u003C/p\u003E\r\n"}},{"organism":"PromoSimple.Text","color":"inherited","colspan":4,"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section_1975958279/text","model":{"text":"\u003Cp\u003EDe zogeheten \u003Cb\u003E'Paradox van Jevons', ook wel 'Jevons-effect', \u003C/b\u003Ebleek niet alleen op te gaan voor steenkool, maar ook voor andere hulpbronnen. Eigentijdse voorbeelden van Jevons' Paradox liggen voor het oprapen. Brandstofzuinige auto's hebben ertoe geleid dat meer mensen zich een auto konden veroorloven, dat ze kozen voor zwaardere auto's én voor een grotere afstand tussen wonen en werken. Daarmee werden de besparingen als gevolg van de zuinigere technologie deels teniet gedaan. Hetzelfde zien we momenteel gebeuren bij almaar energie-efficiëntere datacentra, die almaar meer energie verbruiken.\u003C/p\u003E\r\n"}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section_1975958279","model":{"title":"Wat is het Jevons-effect?"}},{"organism":"Container.Section","color":"brand1-subtle","children":[{"organism":"Container.XF","children":[{"organism":"Container.Section","color":"brand1-subtle","children":[{"organism":"PromoCard","color":"brand1","colspan":4,"id":"/content/experience-fragments/shell/amidala/NL/promo-footer-1/nl-venster-general1/jcr_content/root/section_820370745/promo_copy_202919122_1505830129","model":{"title":"Meer interviews","links":[{"value":"https://www.shell.nl/over-ons/nieuws/venster/venster---interviews.html"}],"image":{"src":"/content/experience-fragments/shell/amidala/NL/promo-footer-1/nl-venster-general1/_jcr_content/root/section_820370745/promo_copy_202919122_1505830129.shellimg.jpeg/1734442953221/netherlands-venster2412-microphone-169.jpeg","alt":"A microphone and an interviewer","width":2041,"height":1149}}},{"organism":"PromoCard","color":"brand1","colspan":4,"id":"/content/experience-fragments/shell/amidala/NL/promo-footer-1/nl-venster-general1/jcr_content/root/section_820370745/promo_copy","model":{"title":"Meer energietransitie","links":[{"value":"https://www.shell.nl/over-ons/nieuws/venster/venster-energietransitie.html"}],"image":{"src":"/content/experience-fragments/shell/amidala/NL/promo-footer-1/nl-venster-general1/_jcr_content/root/section_820370745/promo_copy.shellimg.jpeg/1734442997964/netherlands-blauwwind-offshorewind-2022-stuartconway.jpeg","alt":"Energietransitie","width":5464,"height":3074}}},{"organism":"PromoCard","color":"brand1","colspan":4,"id":"/content/experience-fragments/shell/amidala/NL/promo-footer-1/nl-venster-general1/jcr_content/root/section_820370745/promo","model":{"title":"Meer specials","links":[{"value":"https://www.shell.nl/over-ons/nieuws/venster/venster-specials.html"}],"image":{"src":"/content/experience-fragments/shell/amidala/NL/promo-footer-1/nl-venster-general1/_jcr_content/root/section_820370745/promo.shellimg.png/1742800361822/netherlands-venster2502-hetgetal418-169.png","alt":"Specials","width":3000,"height":1688}}}],"id":"/content/experience-fragments/shell/amidala/NL/promo-footer-1/nl-venster-general1/jcr_content/root/section_820370745","model":{"title":"Meer nieuws uit Shell Venster"}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section_1165109803/experience_fragment","model":{}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main/section_1165109803","model":{}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/main","model":{}},{"organism":"Container.Footer","children":[{"organism":"Breadcrumb.Large","model":{"links":[{"name":"Home","value":"https://www.shell.nl/"},{"name":"Over ons","value":"https://www.shell.nl/over-ons.html"},{"name":"Nieuws","value":"https://www.shell.nl/over-ons/nieuws.html"},{"name":"Shell Venster 2026","value":"https://www.shell.nl/over-ons/nieuws/shell-venster-2026.html"},{"name":"Onheilsprofeten in energietransitie: de kolenkwestie","value":"https://www.shell.nl/over-ons/nieuws/shell-venster-2026/de-kolenkwestie.html"}]},"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/footer/breadcrumb"},{"organism":"Container.Raw","ref":"https://www.shell.nl/about-us/_jcr_content/root/footer/inherited.model.json","id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/footer/inherited","model":{}}],"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content/root/footer","model":{}}],"id":"/conf/shell/settings/wcm/templates/base/structure/jcr_content/root","model":{}}],"model":{"title":"Onheilsprofeten in energietransitie: de kolenkwestie","text":"Zorgen om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen zijn niet nieuw. Al in de achttiende eeuw waarschuwde een Britse mijnbouwkundige dat de voorraad steenkool vroeg of laat uitgeput zou raken. Zeventig jaar geleden ontwikkelde Shell-geofysicus King Hubbert een model waarmee hij kon voorspellen wanneer de productie van aardolie haar piek zou bereiken. De onheilsprofeten van toen hielden geen rekening met de ontdekking van nieuwe voorraden en nieuwe winningsmethoden, maar helemaal ongelijk hadden ze niet.","date":"2026-05-14T07:07:00.000Z","links":[{"name":"canonical","value":"https://www.shell.nl/over-ons/nieuws/shell-venster-2026/de-kolenkwestie.html"},{"name":"hierarchy","value":"nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie"},{"name":"homeTitle","value":"Over ons"},{"name":"homeUrl","value":"https://www.shell.nl/over-ons.html"},{"name":"locale","value":"nl-NL"},{"name":"title","value":"Onheilsprofeten in energietransitie: de kolenkwestie | Over ons"},{"name":"textDirection","value":"ltr"},{"name":"template","value":"base"},{"name":"contentPath","value":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie"},{"name":"externalDisclaimerText","value":"Juridische Disclaimer Shell plc\r\n\r\nU verlaat nu de website van Shell in Nederland.\r\n\r\nDe link die u hebt geselecteerd verwijst naar een website die niet is gecontroleerd door Shell plc of een lid van de Shell Group. De informatie en het materiaal op de gekoppelde website worden op geen enkele manier door Shell plc, noch enig ander lid van de Shell Group bevestigd, aangenomen, gecertificeerd of op enige andere manier gevalideerd. Hieronder vallen de sponsor van de website en eventueel beleid en eventuele activiteiten en diensten die op de website worden aangeboden, door enige adverteerder op de website of die aan de website is verbonden.\r\n\r\nBedankt voor uw bezoek aan de website van Shell in Nederland."},{"name":"themeMode"},{"name":"lastModified","value":"2026-05-14T07:10:22.510Z"},{"name":"adobeAnalyticsUrl","value":"https://scmetrics.shell.com/b/ss/shell.amidala.nativeimplementation.poc/0"},{"name":"themeName","value":"base"},{"name":"themePath","value":"/etc.clientlibs/amidala/clientlibs/theme-base"},{"name":"themeCss","value":"/etc.clientlibs/amidala/clientlibs/theme-base.ACSHASHb291465fc8d3c7bcefde74d34044b698.css"}],"image":{"src":"https://www.shell.nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/_jcr_content/root/metadata.shellimg.jpeg/1778742396404/netherlands-venster2604-kolenkwestie-murtoncolliery-seaham-johnwilsoncarmichael-ycba-169.jpeg","alt":"De Murton-kolenmijn in noordoost Engeland, 1843 (Beeld: John Wilson Carmichael / Yale Center for British Art / Paul Mellon Collection)","width":3000,"height":1687}},"id":"/content/shell/countries/netherland/nl_nl/about-us/news/shell-venster-2026/de-kolenkwestie/jcr_content"}