Klimaatzaak Milieudefensie tegen Shell

Het hof oordeelde dat de door de rechtbank opgelegde reductiebevel niet in stand kon blijven, omdat:

• met betrekking tot Scope 1 en 2 Milieudefensie niet kon aantonen dat het onwaarschijnlijk was dat Shell haar uitstoot tegen 2030 met 45% zou verminderen (ten opzichte van 2019), aangezien Shell deze doelstelling al grotendeels heeft bereikt: eind 2023 had Shell haar Scope 1- en 2-emissies met 31% verminderd ten opzichte van 2016 (of 29% ten opzichte van 2019); en
• ten aanzien van Scope 3 er in de klimaatwetenschap onvoldoende overeenstemming is over een specifiek reductiepercentage waaraan een individueel bedrijf als Shell zich zou moeten houden. Verder bepaalde het hof dat een reductiebevel met betrekking tot Scope 3 niet effectief zou zijn om de totale CO₂-uitstoot te verminderen, aangezien andere bedrijven de verkoop van energieproducten van Shell zouden overnemen. 

Op 11 februari 2025 heeft Milieudefensie aangekondigd in cassatie te gaan bij de Hoge Raad. De Hoge Raad zal beoordelen of het recht juist is toegepast en of het gerechtshof een voldoende gemotiveerd oordeel heeft gewezen. Het proces duurt doorgaans 18 maanden.

De energietransitie is een uitdaging voor de hele wereld. Om in de komende drie decennia te helpen omschakelen naar een koolstofarm energiesysteem wordt van de huidige generaties gevraagd de manier waarop energie wordt opgewekt en gebruikt te veranderen op een schaal en met een snelheid die de mensheid nog nooit heeft gezien.

We zijn het erover eens dat de wereld alleen op schonere energie kan overschakelen als we snel handelen, maar we moeten ook samenwerken. Concentratie op één bedrijf, zoals de rechtbank heeft gedaan, leidt ertoe dat anderen voorzien in de behoeften van de klanten van dat bedrijf, en niet tot een vermindering van de vraag of de uitstoot. Dit is een politieke evenwichtsoefening. Er is een doeltreffend, door de overheid geleid beleid nodig om de juiste afwegingen te maken en de manier te veranderen waarop de samenleving energie verbruikt, en tegelijk in te spelen op kritieke behoeften zoals energiezekerheid en toegang tot energie, die van land tot land verschillen. Deze uitdagingen kunnen niet worden opgelost door rechtszaken tussen particuliere partijen en vonnissen tegen individuele bedrijven.

Ja. We zijn gefocust op het uitvoeren van onze strategie en onze strategie is ongewijzigd. We blijven gecommitteerd aan de doelen die we hebben gesteld in juni 2023 en maart 2024. Daarnaast blijven we prioriteit geven aan onze aandeelhouderswaarde, inclusief onze focus op prestaties, discipline en vereenvoudiging, terwijl we ons onveranderlijk inzetten om meer waarde met minder uitstoot te leveren. 

We zijn gefocust gebleven op het realiseren van onze energietransitiestrategie terwijl dit hoger beroep liep. Daar horen ook forse investeringen bij in de energietransitie. De uitspraak van het hof verandert hier niets aan en erkent in feite de vooruitgang die Shell heeft geboekt ten opzichte van haar doelstellingen. 

Shell investeert tussen 2023 en 2025 $10-15 miljard in energieoplossingen met een lage CO2-uitstoot, inclusief het laden van elektrische voertuigen, biobrandstoffen, hernieuwbare stroom, waterstof, en het opvangen en opslaan van CO², waarmee Shell een aanzienlijke investeerder in de energietransitie is. Lees meer over onze inspanningen in onze energietransitiestrategie

Belangrijk is dat we al resultaten hebben geboekt: Tegen eind 2023 had Shell 31% van haar Scope 1 en 2 uitstoot verminderd in vergelijking met ons ijkjaar 2016. Dat is meer dan 60% van onze beoogde uitstootvermindering voor 2030 van 50% van onze eigen activiteiten in Scope 1 en Scope 2 (in vergelijking met ons ijkjaar 2016). We behaalden ook ons doel om de netto koolstofintensiteit van de energieproducten die we verkopen te verminderen, met 6,3% in vergelijking met 2016 – het derde opeenvolgende jaar dat we ons doel behaald hebben. We bleven verder met onze methaanuitstootintensiteit ver onder 0,2%.  

• Lees het nieuwsbericht "Shell tevreden met de uitspraak in hoger beroep"

• Lees het nieuwsbericht "Shells reactie op Klimaatzaak naar Hoge Raad"

De rechtbank oordeelde dat Shell op dit moment niet onrechtmatig handelt, maar bepaalde wel dat Shell de totale CO₂-uitstoot van de activiteiten van de Shell-groep en de verkochte energiedragende producten tegen eind 2030 met 45% (netto) moet hebben verminderd ten opzichte van haar uitstoot in 2019. Voor Scope 2 en Scope 3, heeft de rechtbank een 'zwaarwegende inspanningsverplichting' opgelegd. De rechtbank oordeelde dat het besluit onmiddellijk uitvoerbaar is tegen Shell en niet zal worden opgeschort in afwachting van een beroep.

De rechtbank verwees naar Shells wereldwijde uitstoot, niet alleen naar uitstoot in Nederland, en het refereerde aan een absolute beperking van de uitstoot, niet naar koolstofintensiteit.

De rechtbank stelt uitdrukkelijk dat Shell de "volledige vrijheid heeft om haar reductieverplichting naar eigen goeddunken na te komen". De rechtbank staat compensatie van CO₂-uitstoot toe, bijvoorbeeld door CO₂-afvang en -opslag of op de natuur gebaseerde oplossingen, zoals het planten van bomen en het beschermen van de natuur.

De rechtbank heeft haar bevindingen gebaseerd op een "ongeschreven zorgvuldigheidsnorm" naar Nederlands recht. Daarnaast beschouwde de rechtbank klimaatverandering als een mensenrechtenkwestie en stelde zij dat het universeel aanvaard is dat alle bedrijven de mensenrechten moeten respecteren en alle feitelijke of potentiële negatieve gevolgen voor de mensenrechten van hun eigen activiteiten of als gevolg van hun zakelijke relaties moeten beoordelen. De rechtbank zei dat de gevolgen van klimaatverandering in Nederland en het Waddengebied een bedreiging vormen voor de mensenrechten van Nederlandse ingezetenen en de bewoners van het Waddengebied.

De rechtbank besloot dat, om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 ˚C, de wereld moet kiezen voor reductiepaden die de CO₂-uitstoot tegen 2030 netto met 45% verminderen ten opzichte van het niveau van 2010. De rechtbank verwees specifiek naar het IPCC, het UNEP, de Overeenkomst van Parijs, het IEA en andere internationale organen, overeenkomsten en beleidsmaatregelen. De rechtbank koos 2019 in plaats van de niveaus van 2010 als basis voor deze beslissing omdat Milieudefensie specifiek om de datum van 2019 had verzocht.

De rechtbank is tot de conclusie gekomen dat Shell momenteel niet onrechtmatig handelt en er is geen uitspraak gedaan over mogelijke aansprakelijkheid in verband met toekomstige handelingen. De rechtbank heeft geen mogelijke sancties tegen het bedrijf uitgesproken in verband met de uitvoering van de uitspraak.

Wij zien het bevel van de rechter als een aansporing om onze Powering Progress-strategie te versnellen. Maar zelfs met een ambitieuze strategie en doelstellingen zijn er aspecten van het vonnis van de rechtbank die gewoon niet haalbaar - of zelfs redelijk - zijn om van Shell, of welk bedrijf dan ook, te verwachten.

Ten eerste eist de rechtbank dat Shell haar emissies verder en sneller terugbrengt dan zelfs de meest progressieve koers van beleidsmakers. Het 'Fit for 55' maatregelenpakket van de Europese Unie bijvoorbeeld gaat uit van een veel lagere (20-25%) uitstootreductie per 2030 (afgezet tegen 2015-niveaus) voor de industrie- en transportsectoren, die een belangrijk deel uitmaken van de door Shell gerapporteerde Scope 3 uitstoot. Shell wordt dus gevraagd om twee keer zo snel te gaan als de EU, terwijl de EU al één van de meest ambitieuze doelstellingen van de wereld heeft.

Ten tweede is het niet duidelijk hoe Shell bevolen kan worden om uitstoot terug te brengen van klanten voor wie niet een vergelijkbare juridische verplichting geldt om hun uitstoot te verminderen. De rechtbank baseerde haar uitspraak op een 'ongeschreven zorgvuldigheidsnorm' naar Nederlands recht. Om van een ongeschreven zorgvuldigheidsnorm te kunnen spreken, zou die zo duidelijk, algemeen bekend en begrepen moeten zijn dat iedereen - niet alleen landen en bedrijven, maar ieder mens - weet en aanvaardt dat hij zijn koolstofuitstoot tegen 2030 met 45% moet hebben verminderd. Dit is niet het geval.

Shell werkt er voortdurend aan om haar klanten te helpen hun emissies te verlagen via de producten die wij verkopen. Maar ondanks het feit dat Shell een belangrijke wereldwijde energieproducent is, kan zij alleen de energiekeuzes van haar klanten niet rechtstreeks beïnvloeden. Het is aan overheden om de juiste afwegingen voor de samenleving te maken en om beleid in te voeren dat fundamentele veranderingen teweegbrengt in de manier waarop de samenleving energie verbruikt, bijvoorbeeld door verplichtstelling van de verkoop van auto'’s die op koolstofarme energie rijden.