Woord van de maand: Dunkelflaute
Meer dan de helft van de Nederlandse elektriciteitsproductie komt van zon- en windenergie. Maar wat als de zon niet schijnt én de wind niet waait? Deze periode van verminderde duurzame stroomproductie wordt ook wel Dunkelflaute genoemd. Het is Vensters woord van de maand januari.
Tekst: Matthijs Timmers. Beeld: Stuart Conway.
Waar komt Dunkelflaute vandaan?
De van oorsprong Duitse term Dunkelflaute deed haar intrede rond de eeuwwisseling, toen de oosterburen ervan werk maakten om minder afhankelijk te worden van traditionele energiebronnen, zoals kolenen kernenergie. Dunkelflaute kwam voor in beleidsrapporten en onderzoeken, maar brak pas echt door op een windstille en tamelijk grijze dag in januari 2017. Toen wekten alle Duitse panelen en turbines bij elkaar zo’n 3 gigawatt aan elektriciteit op. Terwijl de vraag naar energie bijna 30 keer zo groot was. Dunkelflaute dus.
Klopt het dat de term Dunkelflauwte steeds vaker valt?
Zeker. Het fenomeen Dunkelflaute is in opmars. Steeds vaker bereikt de term de krantenkolommen of sociale media. Dat is logisch te verklaren. Het aandeel zon en wind in alle vormen van energie die we gebruiken wordt in Nederland en elders in Europa steeds groter. Daarmee groeit ook het elektriciteitsprobleem bij de combinatie van windstilte en duisternis. Temeer daar de technieken om elektriciteit op te slaan in periodes dat we teveel hebben, bijvoorbeeld via batterijen of door omzetting in waterstof, nog onvoldoende toereikend zijn.
Wat zijn de gevolgen van Dunkelflaute?
Een lange periode van Dunkelflaute kan negatieve gevolgen hebben. Het risico is het grootst in het donkere najaars- en winterseizoen. Zo stuwt Dunkelflaute de gasprijs op, simpelweg omdat de vraag naar gas stijgt: de gascentrales worden aangezet om stroom te produceren. Het afgelopen najaar kenden we een aantal periodes van Dunkelflaute en moest een beroep worden gedaan op onze gasvoorraden. Samen met een koudeperiode zorgde dat ervoor dat Nederlandse gasopslagen begin januari tot ongeveer de helft gevuld bleven, lager dan het Europese gemiddelde (66%). Een ander gevaar kan een stroomtekort of -uitval zijn in delen van het land.
Is Dunkelflaute verontrustend en wat kan er tegen worden gedaan?
Hoewel onwenselijk en zeker een hiaat in het energiesysteem in transitie, is het niet de verwachting dat Dunkelflaute een langetermijnprobleem wordt. Daarvoor zijn de ontwikkelingen in opslagsystemen te hoopgevend en de aandacht voor het aanleggen van een internationaal energienetwerk te groot. Grootschalige energieopslag is Europees gezien een hot topic. En op kleinschalig niveau kan de thuisbatterij helpen deze elektriciteitsarme periodes te overbruggen.
Is er een Nederlandse term voor Dunkelflaute?
Dunkelflaute is, anders dan de oorsprong van de term doet vermoeden, een internationaal fenomeen. In Nederland zijn pogingen gedaan om dit Duitse begrip, bestaande uit de twee woorden Dunkelheit (duister) en Flaute (weinig wind) van een passende vertaling te voorzien. Energieflauwte. Ook duisterluwte duikt soms op. Tja, waarschijnlijk is het net als met een Schwalbe. Dat is bij ons in Nederland nooit een fopduik geworden. Het is een kwestie van vingertoppengevoel: soms klinkt het origineel gewoonweg net even beter dan de vertaling.
