Vinger op de uitknop van de stopcontactdoos (Foto: AdobeStock)

Afschakelen

27 nov 2025

Het waait zó hard dat windmolens volop stroom kunnen produceren. Maar… in de stroombehoefte is ruimschoots voorzien en de turbines kunnen hun stroom niet kwijt. Ook kan de stroom kan nog niet worden opgeslagen. Dan worden windmolens afgeschakeld. Afschakelen is Vensters woord van de maand november.

Tekst: Matthijs Timmers. Beeld: AdobeStock.

Afschakelen, dat woord klinkt bekend…

Dat kan kloppen. Zeker in het begin van vakanties moeten mensen vaak ‘even afschakelen’. Het hoofd zit nog vol werkgerelateerde zaken en plots breekt de vakantie aan, de tijd om te ontspannen. De periode om mentaal los te komen van werk wordt ook wel afschakelen genoemd. Dit woord van de maand gaat niet over deze betekenis, maar over het tijdelijk verminderen of stopzetten van groene stroomproductie.

Hoe werkt afschakelen precies?

In Nederland wordt steeds meer duurzame stroom opgewekt door een groeiend aantal windmolens en zonnepanelen. Maar er is niet altijd vraag naar die groene stroom. En die ‘overtollige’ stroom kan nog niet goed worden opgeslagen. Daarbij kan het elektriciteitsnet de pieken in de stroomproductie lastig aan; het net kan daardoor overbelast raken. Dit wordt netcongestie genoemd. Daarom wordt er afgeschakeld. Windmolens worden dan tijdelijk stilgezet en zonnepanelen uit.

Komt dit vaak voor?

In de afgelopen jaren steeds vaker. Neem het afgelopen kwartaal. Doordat windmolens en zonnepanelen werden afgeschakeld, is zo’n 9.5 PJ duurzame stroom niet opgewekt. Dat is 70% meer dan in 2024. Voor het tweede kwartaal was dat 8.3 PJ, meer dan een verdubbeling ten opzichte van het kwartaal precies een jaar daarvoor.¹ Omgerekend is dat het jaarlijkse elektriciteitsgebruik van een kleine 800.000 huishoudens.²

Gebeurt afschakelen alleen uit technische overwegingen?

Afschakelen gebeurt niet alleen uit technische, maar ook uit commerciële overwegingen. Het afgelopen jaar kende verschillende periodes dat de vraag en het aanbod van groene stroom zo uit balans waren, dat de stroomprijs negatief werd. Dat betekent dat producenten moeten betalen om hun stroom kwijt te kunnen. Dat willen producenten van duurzame stroom natuurlijk voorkomen. Om in te spelen op prijsontwikkelingen van groene stroom worden windturbines en zonnepanelen slim afgeschakeld wanneer de stroomprijs onder nul dreigt te duiken. In 2024 waren er in totaal 458 uren met negatieve stroomprijzen, in de eerste helft van 2025 al 408. ³

Moet er in de toekomst nog meer worden afgeschakeld?

De verwachting is van wel. Het aandeel groene stroom is toegenomen tot meer dan de helft van de totale elektriciteitsproductie. Dat komt met name door de ingebruikname van nieuwe windparken. Er zijn nog nieuwe in aanbouw, waaronder Hollandse Kust West van Shell (70%) en Eneco/Chubu (joint venture Ecowende), en dus de capaciteit gaat nog verder stijgen. Dat is goed nieuws, maar daarmee zullen ook de negatieve stroomprijzen en momenten van afschakelen toenemen. Er komt weer balans in het energiesysteem als er meer stroom tijdelijk kan worden opgeslagen in bijvoorbeeld batterijen en het elektriciteitsnet is versterkt waardoor het beter is bestand tegen pieken in productie.