Het getal 750
Wat hebben Schiedam, Genemuiden en Amsterdam met elkaar gemeen? De drie steden vieren allemaal hun 750e verjaardag dit jaar. De een wat uitbundiger dan de ander, maar alledrie met een agenda vol feestelijkheden. Amsterdam blies onlangs 750 kaarsjes uit. De verjaardagsklassieker had 750 jaar geleden echter een heel andere functie.
Tekst: Kirsten Gesink. Beeld: Jelle Hoogendam.
In de avonduren van de dertiende eeuw zorgen eenvoudige olielampen en kaarsen voor wat verlichting. De kaarsen zijn op dat moment meestal gemaakt van dierlijk vet – talg – omdat dat goedkoop en makkelijk verkrijgbaar is. Hoewel functioneel, sprake van een warme gloed en subtiele geur is er niet: ze stinken, walmen en branden onregelmatig. Het chique alternatief is bijenwas – geuriger en schoner, maar duur en arbeidsintentief. Voor een kilo bijenwas moet een heel bijenvolk een jaar lang hard werken. De eeuwen daaropvolgend verandert er weinig ingrijpends aan de ingrediënten van de kaars.
Industriële revolutie
Fast forward naar de industriële revolutie volgden innovaties zoals gevlochten lonten, stearinezuur en palmatinezuur – moeilijke woorden voor grondstoffen met simpele voordelen: minder walmen, druipen en stank. Niet snel daarna kwam paraffine, een bijproduct van aardolie: goedkoop, efficiënt, en nog altijd de basis van veel kaarsen die je in de winkel koopt. In die beginjaren van de olie-industrie bracht de Bataafsche Petroleum Maatschappij, een van de voorlopers van Shell, een eigen kaarsenlijn op de markt met 34 verschillende soorten, in alle kleuren en maten. De kleinste vijf waren negen centimeter hoog en zouden niet misstaan op een verjaardagstaart.
Overnachting in Krasnapolski
Zelf blazen we dit jaar ook kaarsjes uit in Amsterdam. Het is precies 135 jaar geleden dat ingenieur J.A. de Gelder als eerste directeur van Shell afreist naar het Spui in Amsterdam voor de oprichtingsvergadering. “Tijdens zijn overnachting in het Krasnapolski, wordt hij vooral getrokken door een van de grote wonderen van zijn tijd: elektrisch licht. De petroleum die hij met zijn compagnons in Indië wil exploiteren zal moeten wedijveren met gasverlichting en modern elektrisch licht. Het is op dat moment nog volslagen ongewis welke verlichtingsmethode als winnaar uit de strijd zal komen.” Als lichtbron heeft de kaars inmiddels terrein verloren, op de taart blijft ze voorlopig nog wel even branden.
Bronnen:
Hoe zag Amsterdam er 750 jaar geleden uit?
Waar kaarsen vandaan komen? Een korte geschiedenis van kaarsen over de hele wereld
