Helder venster
Want ziet, hoe rijk het leven is. Ze zien de televisiequiz En wonen in betonnen dozen. Met flink veel glas, dan kun je zien. Hoe of het bankstel staat bij Mien. En d'r dressoir met plastic rozen.
Tekst: Monika Jak. Beeld: Regionaal Archief Alkmaar.
Het geeft een goed tijdsbeeld, deze passage van het lied Het Dorp, gezongen door Wim Sonneveld en geschreven door zijn partner Friso Wiegersma. Het kenschetst hoe vensterglas onderdeel is van onze geschiedenis en (woon)cultuur. Het vond niet toevallig het papier in 1965, de tijd van de recordbouw van een onnoemelijke hoeveelheid doorzonwoningen in Nederland. Na de oorlog was het woningtekort enorm en men snakte naar ruimte, licht en lucht.
De term doorzon is letterlijk op te vatten: een woonkamer van voor naar achter, met aan beide zijden grote ramen, zodat de zon dóór de hele woonkamer schijnt. Want behalve de opties om te kunnen gluren bij de buren of te pronken met je interieur, is dat de primaire functie van vensterglas: licht binnenlaten.
Floatglas
De plastic rozen, het beton én dus het glas uit het lied zijn ook onlosmakelijke verbonden met de naoorlogse innovaties in de chemie, bouw en techniek. Dat de ramen zo lekker groot konden worden en de woningen evengoed betaalbaar, is te danken aan de vondst in 1952 van de Britse uitvinder en ondernemer Alastair Pilkington van een nieuwe techniek om glas te maken. Floatglas heet het. Het kwam in 1959 op de markt.
Anno 2024 volgt negentig procent van al het geproduceerde glas wereldwijd dit procedé, waarbij gesmolten glas wordt uitgegoten over een bad van vloeibaar tin. Vandaar de term. Door het verschil in dichtheid drijft het glas op het tinoppervlak en wordt het aan beide zijden volkomen glad.
Vensters op de wereld
Pilkingtons vinding vormde een optische revolutie. Het gaf letterlijk nieuwe openingen voor architecten en bouwers die glas op grotere schaal konden integreren in gebouwen en woningen en zo vensters op de wereld geven. Het nieuwe floatglas was veel minder kostbaar vergeleken met de bestaande methodes.
Niet alleen qua productiekosten, want tussen 1812 en 1896 werd in Nederland ook raambelasting geheven als vorm van onroerend goed belasting. Met dank aan Napoleon Bonaparte die er zijn oorlogskas mee kon spekken. Vele dichtgemetselde raampartijen in Nederland getuigen nog van de pogingen om deze belasting te ontwijken.
Verlichtingsoptie
Met de komst van floatglas is een venster niet langer een luxe. En toetreding van daglicht is – ook niet onbelangrijk – de meest duurzame verlichtingsoptie, waarbij het dan wel aan te bevelen is twee of drie lagen te gebruiken. De nieuwe tijd, net wat u zegt, zingt Sonneveld in het lied. Melancholie is mooi, maar vooruitgang mag er ook wezen.
Vierluik: Andere vensters
Dit verhaal is deel van het vierluik Andere vensters. Lees ook de andere verhalen in deze serie.
