Geschiedenis van de toekomst: de zelfrijdende auto
Lang voordat de autonome auto technisch verwezenlijkt kon worden, speelde men al met het idee. In de jaren 20 van de vorige eeuw werd in de Verenigde Staten voor het eerst geëxperimenteerd met een zelfsturende auto. Althans, met iets dat daarop leek. Dit vroege Amerikaanse probeersel roept associaties op met de bravoure waarmee Tesla momenteel probeert de Europese markt klaar te stomen voor Full Self-Driving (FSD).
Tekst: Fanta Voogd. Beeld: AI-gegenereerd met Adobe Firefly, Norman Bell Geddes, Seattle Municipal Archives.
In de zomer van 1925 liet de New Yorkse firma Houdina Radio Control een auto zonder chauffeur over Broadway rijden. Het verslag in Time Magazine brengt een scène tot leven die je voor je ziet in iets te snel afgedraaide zwart-witbeelden, begeleid door een bioscooporkest: 'Voetgangers – met open mond van verbazing – horen hoe de chauffeurloze wagen zijn motor start, schakelt, wegdraait van de stoeprand en het drukke verkeer in rijdt. Over Broadway gaat de rit, slingerend over straat.' Houdina’s automobiel, 'American Wonder' genaamd, ontwijkt eerst handig een melkkar en brandweerwagen, maar botst uiteindelijk op een andere auto. De man die voor de zekerheid meerijdt op de treeplank, had net te laat een ruk aan het stuurwiel gegeven om de botsing te voorkomen.
Boeienkoning
Na de testrit wordt de slapstick binnenshuis voortgezet, blijkt uit een ander krantenbericht. Radiotechnicus Francis P. Houdina krijgt in zijn zaak bezoek van zijn stadsgenoot Harry Houdini. De wereldberoemde boeienkoning en zijn hofhouding slaan het meubilair kort en klein, omdat zij menen dat de niets vermoedende Houdina misbruik heeft gemaakt van Houdini's naamsbekendheid, ten einde extra aandacht te krijgen voor zijn wonderbaarlijke rit.
Houdina was geen goochelaar, maar een elektrotechnisch ingenieur die geen geheim maakte van de werking van zijn uitvinding. De onbemande auto werd radiografisch bestuurd vanuit een volgauto. Ook in Europa vonden demonstraties plaats met radiografisch bestuurde auto’s. Tijdens de Derde Groote Radio Tentoonstelling van oktober 1926 werd in het Amsterdamse Paleis voor Volksvlijt een ‘spook-auto’ tentoongesteld, die ‘dezer dagen een proeftocht maakt over een der Amsterdamsche grachten’, aldus De Telegraaf. Uit latere berichtgeving blijkt dat de demonstratie heeft plaatsgevonden in het Paleis voor Volksvlijt. Kennelijk heeft men het bij nader inzien niet aangedurfd het autootje over de grachten te laten rijden.
Over de rubriek Geschiedenis van de toekomst
Dit is de derde aflevering in de Venster-rubriek Geschiedenis van de toekomst, waarin we het verleden met het heden op het gebied van energie met elkaar verbinden.
Lees ook:
Futurama
Houdina borduurde voort op het werk van Nikola Tesla. In 1898 had de vermaarde uitvinder in het zalencomplex Madison Square Garden (op twee huizenblokken afstand van Houdina’s latere spookrit) voor het eerst laten zien hoe onbemande bootjes, radiografisch konden worden bestuurd. Hoewel het dus eigenlijk geen zelfrijdende auto betrof, markeerde Houdina’s experiment wel het begin van de droom. Na de ‘paardlooze wagen’, zoals de auto rond 1900 nog werd genoemd, leek een kwart eeuw later het ‘chauffeurlooze vehikel’ een logische volgende stap.
Tijdens de New York World’s Fair van 1939 werd de droom van de zelfrijdende auto verbeeld in de door General Motors gefinancierde attractie Futurama. Een miniatuur van een toekomstige stad, doorkruist met autosnelwegen waarop auto’s radiografisch in verbinding staan met de weg en met elkaar. Volgens de bedenker van Futurama zou de zelfrijdende auto in 1960 werkelijkheid worden.
Disney
In de jaren vijftig werd de zelfrijdende auto weer van stal gehaald door de Radio Corporation of America (RCA). Na succesvolle laboratoriumexperimenten haakte General Motors aan en in 1954 vonden de eerste experimenten plaats op stukjes afgesloten highway in de staat Nebraska. Het RCA-systeem werkte op basis van bedrading onder het wegdek, waarvan het signaal werd opgepikt door twee elektromagnetische spoelen in de voorbumper van de auto. Het is dan inmiddels 1960 en RCA voorziet dat haar systeem in 1975 gereed is voor de markt.
Kort ervoor, in 1956, was er door samenwerkende Amerikaanse elektriciteitsbedrijven al een informatieve reclamecampagne met uitleg over de mogelijkheid van de zelfrijdende auto gelanceerd. De tekst is verluchtigd met een tekening van een cabriolet die over de snelweg rijdt, terwijl de inzittenden – inclusief chauffeur – een bordspel spelen. Curieus is het Disney-tekenfilmpje Magic Highway, U.S.A., uit 1958. Daarin zweeft een futuristische auto automatisch naar een bestemming die de vader des huizes voor vertrek heeft ingevoerd. Wie goed kijkt, ziet weer dat bordspel.
Die beelden uit het verleden hebben iets geruststellends: techniek die ons verlost van inspanning, verantwoordelijkheid en oplettendheid.
De optimistische voorspellingen uit de periode 1939–1960, dat de zelfrijdende auto binnen afzienbare tijd werkelijkheid zou worden, vormen sindsdien een rode draad in de verdere ontwikkeling van de technologie. Ook Tesla-directeur Elon Musk kondigt sinds 2013 herhaaldelijk aan dat volledig autonoom rijden binnen één tot drie jaar werklijkheid wordt. Opgeblazen verwachtingen die onvermijdelijk tot teleurstellingen leiden — een fenomeen dat bij baanbrekende innovaties eerder regel dan uitzondering is.
Bedenker Futurama, 1939De zelfrijdende auto zou in 1960 werkelijkheid worden
Chaotisch verkeer
Op de kop af honderd jaar na Houdina's spookrit door de straten van New York plaatste Tesla Europa op 5 april 2025 een opmerkelijk filmpje op Musk’s sociale mediakanaal X. De versneld afgedraaide beelden tonen een testrit met een zelfrijdende Tesla door het chaotische verkeer van de Amsterdamse binnenstad. Met zigzaggende fietsers en plotselinge overstekende voetgangers. De chauffeur houdt zijn handen bij het stuur, maar hoeft geen enkele keer in te grijpen. Gedurende twee minuten en twee seconden lijkt het systeem adequaat te reageren. Een geruststellend filmpje.
Maar de werkelijkheid stelt niet gerust. In 2016 maakte Tesla een vergelijkbare promotievideo openbaar van een vlekkeloze autonome autorit. Voormalige Tesla-medewerkers. die betrokken waren geweest bij de productie van het filmpje, onthulden in 2021 in The New York Times dat de beelden waren gemanipuleerd. Tijdens de opnames werd gebruik gemaakt van een Tesla met extra technologie, die ontbreekt in een gewoon productiemodel met Autopilot. Desondanks moest de rit telkens worden overgedaan, voordat het gewenste resultaat was bereikt. Zo knalde de auto tijdens het filmen van het automatisch inparkeren tegen een hek. Uit uitgelekte interne e-mails blijkt dat Elon Musk zelf betrokken was bij de totstandkoming en dus op de hoogte moet zijn geweest van de manipulaties. Kortom, er zijn goede redenen ook vraagtekens te zetten bij het geruststellende Amsterdamse demonstratiefilmpje van 2025.
'Spookremmen'
De Zembla-documentaire die BNNVARA mei 2025 uitzond over Tesla zit vol met soortgelijk verontrustend nieuws. Tesla Autopilot blijkt bij vlagen uiterst onberekenbaar. Vooral het plotseling remmen ('spookremmen') of wisselen van rijstrook baart zorgen. Sinds de introductie van Autopilot (2014) en Full Self-Driving (2020) in de VS zijn er tegen de 2000 ongelukken gebeurt, waarvan 40 met dodelijke afloop. Ook in Nederland heeft een Tesla-bestuurder in 2016 een dodelijk ongeval veroorzaakt, omdat hij ten onrechte meende dat Autopilot was ingeschakeld.
Tesla-proef met zelfrijdende autoDe auto knalde tijdens het filmen tegen een hek
Bordspel
Dat men er in Amsterdam een eeuw geleden vanaf zag om de radiografisch bestuurde auto over de grachten te laten rijden, is tekenend voor de Europese behoedzaamheid. In de VS en China lijkt meer risicobereidheid te zijn ten dienste van de vooruitgang. Zo is in de VS de Full Self-Driving (FSD) van Tesla toegestaan. Waarbij nadrukkelijk moet worden aangetekend dat ook daar de bestuurder nog altijd wettelijk verplicht is voortdurend toezicht te houden. Van een echte zelfrijdende auto is — anders dan de naam suggereert — dan ook nog geen sprake.
Vooralsnog houdt de EU het voorzichtigheidshalve op de beperkte autonomie van het Tesla Autopilot-systeem. Maar Tesla is ongeduldig. De autofabrikant heeft Nederland uitverkoren als springplank om FSD te introduceren op de Europese markt. In februari 2026 wil Tesla het systeem demonstreren, om de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) ervan te overtuigen dat het systeem veilig is en klaar is voor introductie.
Maar de vraag is of de RDW daarin meegaat. De Europese automobilist zal wellicht dat potje Mens erger je niet! voorlopig dus nog moeten spelen met zijn medeweggebruikers en niet onbezorgd met het gezin in een zelfrijdende auto.
Update: op 10 april 2026 gaf de Rijksdienst voor het Wegverkeer toestemming voor zelfrijdende auto's van Tesla onder supervisie van de autobestuurder om zich op de Nederlandse openbare wegen te begeven.
"Ghost car" to hit European roads: the self-driving prophecy
20 April 2026
The Netherlands will be the first European country allowing self-driving Tesla cars on public roads. In the beginning of April, the Dutch Road Authority (RDW) gave its green light for vehicles with Full Self-driving Supervised (FSD) system to roll in traffic. But, the first ideas of this autonomous car were already toyed with in the 1920s.
Text: Fanta Voogd. Photography: AI generated with Adobe Firefly, Norman Bell Geddes, Seattle Municipal Archives.
In the summer of 1925, the New York firm Houdina Radio Control sent a car down Broadway without a driver. The report in Time Magazine of that time brings to life a scene one can almost see playing out in slightly over‑cranked black‑and‑white footage, accompanied by a cinema orchestra: “Pedestrians – open‑mouthed with amazement – hear the driverless vehicle start its engine, change gear, pull away from the kerb and enter the busy traffic. Along Broadway it goes, swerving across the street.”
Houdina’s automobile, dubbed the American Wonder, first nimbly avoids a milk cart and a fire engine, but ultimately collides with another car. The man riding along on the running board, as a precaution, pulled on the steering wheel a fraction too late to avert the crash.
The escape artist
After the test run, the slapstick continues indoors, according to another newspaper report. Radio technician Francis P. Houdina receives a visit at his premises from his fellow New Yorker Harry Houdini. The world‑famous escape artist and his entourage proceed to smash the furniture to pieces, believing that the unsuspecting Houdina has exploited Houdini’s name recognition to attract extra attention to his miraculous ride. Houdina was no magician, but an electrical engineer who made no secret of how his invention worked. The unmanned car was controlled by radio from a following vehicle.
Demonstrations with radio‑controlled cars also took place in Europe. During the Third Great Radio Exhibition of October 1926, a ‘ghost car’ was displayed at the Palace for Popular Industry (Paleis voor Volksvlijt) in Amsterdam, which, according to De Telegraaf, was to ‘make a trial run one of these days along one of Amsterdam’s canals’. Later reporting shows that the demonstration took place inside the Palace for Popular Industry. Apparently, on second thoughts, they did not dare to let the little car drive along the canals after all.
Futurama
Houdina built on the work of Nikola Tesla. In 1898, the renowned inventor had demonstrated for the first time at the Madison Square Garden complex (just two city blocks away from Houdina’s later ghostly ride) how unmanned boats could be controlled by radio. Although this did not in fact involve a self-driving car, Houdina’s experiment did mark the beginning of the dream. After the ‘horseless carriage’, as the car was still known around 1900, the ‘chauffeurless vehicle’ seemed, a quarter of a century later, the logical next step.
At the 1939 New York World’s Fair, the dream of the self-driving car was given concrete form in Futurama, an attraction financed by General Motors. It consisted of a miniature futuristic city, criss-crossed by motorways on which cars were connected by radio both to the road and to one another. According to Futurama’s creator, the self-driving car would become a reality by 1960.
Initiator of Futurama, 1939The self-driving car will become a reality in 1960
Disney
In the 1950s, the self-driving car was taken up once again by the Radio Corporation of America (RCA). Following successful laboratory experiments, General Motors joined in, and in 1954 the first trials were conducted on sections of closed highway in the state of Nebraska. The RCA system worked based on wiring embedded beneath the road surface, the signal of which was picked up by two electromagnetic coils in the car’s front bumper. By then it was 1960, and RCA was predicting that its system would be ready for the market by 1975.
Shortly before this, in 1956, a public information advertising campaign explaining the possibility of the self-driving car had already been launched by collaborating American electricity companies. The text was illustrated with a drawing of a convertible travelling along the motorway, while its occupants — including the driver — were playing a board game. Curious, too, is the Disney animated film Magic Highway, U.S.A. from 1958. In it, a futuristic car automatically glides to a destination entered by the father of the family before departure. Those who look closely will once again spot the board game.
These images from the past have something reassuring about them: technology that relieves us of effort, responsibility, and the need to pay attention.
Radio Corporation of America, 1960Our self-driving car will be ready for the market in 1975
Further development of technology
The optimistic predictions from the period 1939–1960 — that the self-driving car would become reality within the foreseeable future — have since formed a recurring theme in the further development of the technology.
But 13 years after Tesla announcement that the fully autonomous driving would become a reality within one to three years, the self-driving vehicle is about to hit the Dutch roads. Still with supervision of the driver. So, playing board games in an autonomous private car while being transported from A to B is still a vision of the future.
