Anders kijken: Braille
1952. Met goed gevoel voor ceremonieel – de Fransen kunnen dat – wordt Louis Braille 100 jaar na zijn dood overbracht naar het Pantheon in Parijs, de laatste rustplaats van de grote namen de la République Française. Maar niet zijn hele lichaam. Zijn handen blijven in zijn geboortedorp Coupvray, 40 kilometer oostelijk van de hoofdstad.
Tekst: Monika Jak. Beeld: Getty Images.
Zijn handen. Natuurlijk. Braille is lezen op de tast. Met de toppen van je vingers. Elke letter, elk cijfer, teken én elke muzieknoot staat in reliëf op een raster van puntjes van 2 bij 3. Als een doosje eieren overdwars. Geoefende blinden kunnen het even snel lezen als zienden letters.
Op driejarige leeftijd – het is 1811 – drentelt Louis de werkplaats in van zijn vader, een leerbewerker. De peuter struikelt en valt met zijn oog in een mes. Het andere oog raakt geïnfecteerd en Louis wordt blind. Als hij 10 jaar is, gaat hij naar het koninklijk instituut voor jonge blinden in Parijs, Institut Royale des Jeunes Aveugles.
Aan elke vinding gaat een serie helpende gebeurtenissen en/of mensen vooraf. Zo heeft ook Louis Braille hulp gehad om tot zijn schrift voor blinden te komen dat nu wereldwijd de standaard is.
Grondlegger van het blindenonderwijs
Eerste helper is Valentin Haüy (1745-1822), de grondlegger van het blindenonderwijs. Op de Parijse jaarmarkt in 1771 ziet deze hoe een uitbater van een drinktent ingehuurde bewoners van een blindentehuis tot vermaak van de klanten te kakken zet. Onrecht vindt Haüy het, en hij besluit ze te helpen. Hij laat losse letters maken, zoals drukkers gebruiken, maar dan niet in spiegelbeeld. Met een demonstratie voor het Bureau Académique des Écritures, levert hij bewijs dat onderwijs voor blinden werkt.
Sonografiecode
Nadeel van Haüys methode is dat op de tast lezen traag verloopt. Dat merkt ook Louis. Dan ontvangt de school in 1821, Louis is 12, een brief van wegbereider nummer twee, Charles Barbier (1767-1841). Hij stelt een sonografiecode voor, waarbij fonetische klanken met verhoogde stippen op een raster met twee kolommen van zes stippen worden gezet. Écriture Nocturne noemt Barbier het: nachtschrijven. De leerlingen, Louis incluis, hebben het systeem vlot onder de knie. Met een prikpen en -bord gaat schrijven veel sneller. Lezen ook.
Systeem naar letters en tekens
Maar het kan nóg beter, denkt Louis. Het fonetische schrift van Berbier volgt geen spellingsregels en kent geen tekens. En de twee rijen van zes punten zijn te hoog om in één tastbeweging te voelen. Tussen zijn 12e en 16e herontwerpt hij het systeem naar letters en tekens. De 12 punten halveert hij. Op zijn 20ste, zelf al onderwijzer, verschijnt de publicatie over zijn methode. Braille is geboren.
Zowel Valentin Haüy als Charles Barbier zijn begraven op het beroemde Père Lachaise in Parijs. Ook niet verkeerd, maar als evidente voorlopers van het reliëfschrift hadden twee plaatsjes extra naast Louis Braille in het Parijse Pantheon niet misstaan. Maar goed, zand erover.
Vierluik Anders kijken
Dit verhaal maakt deel uit van een vierluik met de titel Anders kijken. Ook verschenen in deze serie:
