Anders kijken: Optische illusies
Als een magneet torent de Akropolis boven het centrum van de Griekse hoofdstad Athene uit. Iedere toerist wil de klim naar de ruim 150 meter hoge stadsburcht maken, liefst voor de drukte en hitte uit. Het is een van de drukstbezocht archeologische trekpleisters ter wereld.
Tekst: Rob van 't Wel. Beeld: Getty Images.
Belangrijkste gebouw van de Akropolis is ongetwijfeld het uit wit marmer opgetrokken Parthenon. Deze Dorische tempel stamt uit de vijfde eeuw (447-432) voor het begin van de jaartelling en is gewijd aan de Griekse godin Athena. Na de overwinning op de Perzen besluit de Atheense machtshebber Pericles een nieuwe tempel te bouwen op de plaats waar de Perzen eerder een oudere tempel hebben verwoest.
Recht aan de goden
De architecten Ictinos en Kallikrates krijgen de opdracht. Het moet perfect worden, beseffen ze. Alleen dan doe je recht aan de goden. Om dat te bereiken, moet het gebouw dat er straks staat anders zijn dan wat men denkt te zien, weten ze.
Het middel dat de architecten hanteren zijn optische illusies. Hierdoor oogt de tempel perfect symmetrisch, terwijl in het hele bouwwerk bij hoge uitzondering een rechte lijn of hoek te vinden is.
Iconische zuilen
Neem de 46 iconische zuilen in de buitenste galerij. Ze lijken over de hele lengte even dik maar zijn dat niet. Ze hebben een bolling iets onder het midden. Was dat niet gedaan, dan had het menselijk oog juist een versmalling in de zuilen gezien. Daarnaast staan de ruim 13 meter hoge zuilen niet recht maar uit het lood, een klein beetje naar binnen. Waarom? Omdat ze zo vanaf de grond, met het menselijke oog bekeken, juist recht lijken. En bij zo’n rechthoekig gebouw zou je een vlakke fundering verwachten. Niet dus. De basis is een heel klein beetje bol en loopt af naar de buitenkant. Goed voor de afwatering, maar belangrijker is dat door de bolling van ons oog die kleine afwijking juist als perfect plat wordt ervaren.
Door de mand
Niets van gezien tijdens een bezoek aan het Akropolis? Dat was precies de bedoeling. Het blote oog houdt ons voor de gek. Je moet heel precies gaan meten om achter de trukendoos van de klassieke Atheense architecten te komen. Dat gebeurt pas bij de derde restauratie van het complex in 1985. En zo vallen hun voorgangers door de mand. Die hadden de schijven van de zuilen bijvoorbeeld gewoon op elkaar gestapeld. Fout dus. Iedere schijf is uniek en hoort op maar één eigen plek in precies de goede zuil.
Om met de Griekse filosoof Protagoras te spreken: van alle dingen is de mens de maat. En dat is inclusief het oog.
Vierluik Anders kijken
Dit verhaal maakt deel uit van een vierluik met de titel Anders kijken. Ook verschenen in deze serie:
