Het woord — energietaal uitgelegd
Een bundeling van belangrijke termen uit de energiewereld, inclusief winterbenzine, Brent, leveringszekerheid en netcongestie. De woorden gaan over olie en gas, elektrisch laden, elektriciteit, chemie, waterstof, raffinage en meer. Van alle energietermen is via deze pagina een langere uitleg beschikbaar.
Wat betekent deze term in de levering van energie?
In de Shell Venster-rubriek Woord van de maand duiken we in een energiebegrip dat voor sommige mensen wel en anderen misschien niet zo bekend is. In alfabetische volgorde.
Wat betekent afschakelen?
- Begrip in windenergie en zonne-energie / hernieuwbare stroom / duurzame elektriciteit.
- Als er te veel duurzame stroom wordt opgewekt worden windturbines (windmolens) of zonneparken / zonnepanelen afgeschakeld.
- Reden voor afschakelen van windturbines of zonnepanelen is dat het stroomnet de opgewekte energie niet aankan, het stroomnet is te vol. Dit wordt ook wel netcongestie genoemd.
Lees meer over afschakelen en over hoe vaak windturbines en zonnepanelen worden uitgezet
Wat is Brent?
- Begrip in ruwe olie / oliesector / olieprijzen / brandstofprijzen.
- Eén olieprijs bestaat niet. Er zijn meerdere olieprijzen. Brent is een van de belangrijkste oliestandaarden (referentieprijs / oliebenchmark) in de wereld.
- Brent komt van het Shell-olieveld dat in 1971 tussen Schotland en Noorwegen in de Noordzee werd gevonden. Brent bepaalt de olieprijs in Europa en internationaal.
Lees meer over Brent, wat je ervan merkt aan de pomp en of er nog steeds Brent-olie wordt gewonnen
Wat is carbon leakage?
- Begrip in CO2-uitstoot.
- Als bedrijven hun productie verplaatsen naar buiten de Europese Unie, dan is er sprake van carbon leakage. In het Nederlands: koolstoflekkage.
- Bedrijven die uitstoten, moeten daarvoor betalen door CO2-certificaten (carbon credits) aan te kopen via een emmissiehandelssysteem. Dat van Europa heet EU ETS.
Lees meer over carbon leakage en hoe het risico kan worden verkleind
Wat is de chemietransitie?
- Begrip in de chemie.
- In de toekomst zullen steeds vaker hernieuwbare materialen in plaats van fossiele grondstoffen de basis zijn van basischemicaliën. Dat is de chemietransitie.
- Een voorbeeld van de chemietransitie is de Market Development Upgrader bij Shell Chemicals Park Moerdijk, waarmee het chemiecomplex op schaal cruciale circulaire grondstoffen kan innemen.
Lees meer over de chemietransitie en de basischemie bij jou thuis
Wat betekent Dunkelflaute?
- Begrip in windenergie en zonne-energie / hernieuwbare stroom / duurzame elektriciteit.
- Als de zon niet schijnt én de wind niet waait, dat is er een periode van verminderde duurzame stroomproductie. Die wordt Dunkelflaute genoemd.
- Dunkelflaute is een Duits woord en kwam voor in beleidsrapporten en onderzoeken. Het brak in januari 2017 door toen alle Duitse zonnepanelen en windturbines bij elkaar zo’n 3 gigawatt aan stroom opwekten, terwijl de energievraag bijna 30 keer meer was.
Lees meer over de gevolgen van Dunkelflaute en wat ertegen kan worden gedaan
Wat is het Jevons-effect?
- Begrip in grondstoffen of hulpbronnen voor onder meer het opwekken van energie.
- Technologische verbeteringen die leiden tot een efficiëntere inzet van grondstoffeen hebben niet minder, maar juist meer verbruik tot gevolg.
- De Britse econoom William Jevons beschreef deze opmerkelijk paradox in zijn boek The Coal Question (1865). Het Jevons-effect ging dus aanvankelijk over steenkool.
Lees meer over de eigentijdse voorbeelden van de Paradox van Jevons
Wat zijn kritieke grondstoffen?
- Begrip in windenergie, zonne-energie, waterstof, hernieuwbare energie / duurzame stroom.
- Kritieke grondstoffen zijn grondstoffen die relatief zeldzaam zijn én tegelijkertijd een sleutelrol vervullen in onze economie en/of de energietransitie.
- Europa hanteert een lijst van 34 kritieke grondstoffen. Nederland heeft een eigen lijst van 17 kritieke grondstoffen.
Lees meer over voorbeelden van kritieke grondstoffen en waar ze vandaan komen
Wat betekent leveringszekerheid?
- Begrip in alle vormen van energie, maar vooral bij elektriciteit en gas / aardgas / LNG.
- Als consumenten, bedrijven en organisaties op ieder moment van de dag in voldoende mate kunnen beschikken over elektriciteit en gas, is de leveringszekerheid in orde.
- In Nederland en Europa staan leveringszekerheid (voorzieningszekerheid) onder druk, onder meer door grotere afhankelijkheid van het buitenland.
Lees meer over leveringszekerheid en waarom het steeds belangrijker wordt?

Leveringszekerheid en weerbaarheid
Een Shell Venster-special met een dozijn verhalen
Bekijk de verhalenbundel
Wat is netcongestie?
- Begrip in elektriciteit / stroom / stroomnet / elektriciteitsnet.
- Als er meer elektriciteit wordt geproduceerd dan er wordt afgenomen, dan bestaat de kans dat het stroomnet overbelast raakt. Dat heet netcongestie.
- Vooral grootverbruikers, maar soms ook laadpalen of huizen, komen op een wachtlijst voor een nieuwe of grotere stroomaansluiting. Ook moeten zonneparken en windparken wachten op een aansluiting.
Lees meer over netcongestie, de gevolgen voor de stroomprijs en of netcongestie snel voorbij is
Wat is piekvermogen?
- Begrip in alle vormen van energie, maar vooral in zonne-energie, windenergie, duurzame stroom / hernieuwbare elektriciteit.
- Piekvermogen is de maximale hoeveelheid stroom die zonnepanelen of windturbines kunnen opwekken.
- Piekvermogen is als de 230 op de snelheidsmeter van je auto: in theorie kan het, maar je red het nooit.
Lees meer over piekvermogen en hoe je het omrekent naar kilowattuur
Wat is de raffinageroute?
- Begrip in hernieuwbare waterstof.
- De raffinageroute is een maatregel van de overheid om olieraffinaderijen over te halen steeds meer op hernieuwbare waterstof ("groene waterstof") te draaien.
- De aanstaande levering van hernieuwbare waterstof van de Holland Hydrogen 1 aan Shell Pernis is een voorbeeld van de raffinageroute.
Lees meer over de raffinageroute, maar ook over de correctiefactor
Wat is SAF?
- Begrip in olie en olieproducten, en brandstoffen.
- SAF is de afkorting van Sustainable Aviation Fuel, ofwel duurzame vliegtuigbrandstof.
- Gewone kerosine wordt gemaakt van aardolie. SAF bestaat uit restproducten, zoals frituurvet of landbouwafval. De CO2-belasting van deze biobrandstof over de gehele keten is daarmee een stuk lager, tussen de 50% en 80%.
Lees meer over SAF en of het de luchtvaartsector "schoner" maakt?
Wat is SDE?
- Begrip in duurzame energieproductie
- SDE staat voor Stimulering Duurzame Energieproductie.
- SDE ++ is een subsidie voor de productie van duurzame energie en het verminderen van de CO2-uitstoot. Het is de verruimde opvolger van SDE + en de nog oudere SDE.
Lees meer over SDE ++, waarvoor je de subsidie kunt krijgen en om hoeveel geld het gaat
Wat is seizoensopslag?
- Begrip in windenergie, zonne-energie (duurzame stroom / hernieuwbare elektriciteit) en aardgas / gas / LNG.
- Bij seizoensopslag sla je opgewekte of gewonnen energievormen op voor als je ze nodig hebt.
- Zo wordt aardgas in de zomer opgeslagen voor het winterseizoen, en kan stroom van zonnepanelen en windturbines worden opgeslagen in batterijen.
Lees meer over seizoensopslag, de Nederlandse gasopslagen en hoe waterstof kan helpen
Wat is een SMR?
- Begrip in kernenergie / nucleaire energie.
- SMR staat voor Small Modular Reactor.
- SMR's zijn kerncentrales die kleiner van opzet zijn dan een ‘gewone’ kerncentrale. In een fabriek worden deze al in delen in elkaar gezet, vandaar modulair. SMR’s kunnen de grootte hebben van een zeecontainer.
Lees meer over SMR's, over hoeveel ze kosten, en hoeveel kernenergie Nederland wil hebben
Wanneer is het stookseizoen?
- Begrip in aardgas / gas / LNG.
- Het stookseizoen in Nederland loopt officieel van 1 oktober tot 1 mei, in België van 1 september tot 1 mei.
- Tijdens de maanden van het stookseizoen is het kouder, waardoor we de verwarming aan moeten zetten. Meestal gebeurt dat als het buiten onder een graad of 14 duikt.
Lees meer over het stookseizoen, hoe lang het al bestaat en of Belgen het kouder hebben?
Wat is synthetische brandstof?
- Begrip in olie en brandstoffen.
- Synthetische brandstof, of kunstmatige brandstof, wordt gebruikt in onder meer de Formule 1, maar wordt ook voor vliegtuigen ontwikkeld.
- Synthetische brandstof bestaat uit een mix van twee bestanddelen. De eerste is hernieuwbare waterstof, gemaakt met duurzaam opgewekte stroom stroom, bijvoorbeeld met wind van zee. Die waterstof moet reageren met CO2 die uit de lucht is gehaald. Dan ontstaat er een gas. Dat gas wordt met chemische processen en onder hoge druk en hoge temperatuur uiteindelijke vloeibaar gemaakt.
Lees meer over synthetische brandstof en of je het zelf ook binnenkort kunt tanken
Wat zijn terugleverkosten?
- Begrip in zonnestroom, duurzame stroom / hernieuwbare energie.
- Huishoudens wekken met zonnepanelen op het dak zelf duurzame stroom op. Stroom die op dat moment niet wordt gebruikt, gaat terug naar het elektriciteitsnet. Dat heet terugleveren.
- Inmiddels (augustus 2025) heeft meer dan een derde van de Nederlanders heeft zonnepanelen op het dak.
Lees meer over terugleverkosten, hoe ze worden berekend en of je er ook onderuit kan
Wat is vraagcreatie?
- Begrip in alle vormen van energie en chemie, maar ook bij tal van andere levering van producten en diensten.
- Met vraagcreatie zorg je ervoor dat er meer vraag komt naar een bepaald product, bijvoorbeeld naar duurzame producten.
- Fabrieken willen en moeten verduurzamen, maar de duurzame producten uit deze nieuwe fabrieken zijn vaak duurder dan de ‘gewone’ alternatieven. De overheid kan met regels, financiële steun of boetes de vraag (verkoop / afname) van zulke producten stimuleren.
Lees meer over voorbeelden van vraagcreatie en of ze ook werken?
Wat is vulgraad?
- Begrip in aardgas / gas / LNG.
- Vulgraad gaat over hoe vol de gasopslagen zijn gevuld met een voorraad aardgas, uitgedrukt in procenten.
- In Europa is sinds 2022 afgesproken om alle Europese opslagen voor minimaal 80% gevuld te hebben om de winter door te komen.
Lees meer over vulgraad, de Nederlandse gasopslagen en waar het aardgas vandaan komt
Wat is de warmtetransitie?
- Begrip in onder meer aardgas / gas / LNG, zonne-energie, wind-energie, aardwarmte en andere vormen van energie.
- Warmtetransitie gaat over hoe we in de toekomst onze huizen en gebouwen verwarmen. Dat moet duurzamer.
- Het is de ambitie van de Nederlandse overheid om in 2050 2,6 miljoen huishoudens aan te hebben gesloten op een warmtenet.
Lees meer over hoe het met de warmtetransitie in Nederland gaat
Wat is winterbenzine?
- Begrip in olie en brandstoffen.
- In onder meer Nederland komt er van 1 oktober tot en met 30 april winterbenzine uit de pomp.
- Het verschil zit hem in de hoeveelheid vluchtige stoffen die aan de benzine wordt toegevoegd, zoals butaan. In de winter is dat iets meer dan in de zomer. Daarmee wordt de benzine vluchtiger. Een vluchtigere benzine laat de motor soepel starten en draaien.
Lees meer over wat je als automobilist merkt van winterbenzine


